Het gebeurt nu dus wél in Amsterdam

Gemeenteraadsverkiezingen

Ineens zijn alle ogen op Amsterdam gericht: de komst van Forum voor Democratie en de reacties van de middenpartijen zorgen voor storm in de campagne.

Annabel Nanninga en Thierry Baudet eind januari op een feest van de jongerenorganisatie van Forum voor Democratie. Remko de Waal/ANP

Een maand geleden was alle aandacht nog op Rotterdam gericht. De gemeenteraadsverkiezingen daar zouden vast en zeker het brandpunt van de politieke ontwikkelingen worden. Excentrieke partijen als Nida en Denk, PVV en Forum voor Democratie (FvD), dat zich lokaal heeft verbonden aan Leefbaar Rotterdam, stonden garant voor een wilde campagne, een onvoorspelbare uitslag en onmogelijke coalitie-onderhandelingen.

Het is de afgelopen tijd zo gaan stormen in de Amsterdamse campagne, dat alle ogen nu op de hoofdstad zijn gericht. Dat komt niet door het inhoudelijk belangrijkste thema: wonen. Er is ook geen nieuwe ontwikkeling in de alom verwachte horse race D66-GroenLinks. Het heeft te maken met excentriciteit en hoe het politieke midden daarop reageert.

De linkse middenpartijen hebben het zichzelf lastig gemaakt door eind vorig jaar al te laconiek in te stemmen met motto en manifest voor de jaarlijkse antiracisme-demonstratie rond 21 maart. Pas toen brutale blogs er lucht van kregen dat de demonstratie gericht was tegen „rechtse populisten als Leefbaar Rotterdam, de PVV en Forum voor Democratie”, krabden de linkse partijleiders zich achter de oren. Maar toen was er al geen elegante uitweg meer. Terugtrekken zou de suggestie kunnen wekken dat ze toch geen absolute voorrang verlenen aan de strijd tegen discriminatie en racisme. Daarmee zouden ze Denk en BIJ1, partijen die rond het thema discriminatie zijn gevormd, een impuls geven. Van die partijen wordt verwacht dat ze vooral in Nieuw-West en Zuidoost goede uitslagen zullen maken. Hun resultaten zullen ten koste gaan van PvdA, GroenLinks en SP.

Niet te radicaal

SP en PvdA hebben vorige week besloten dat ze beter afstand kunnen houden van een al te radicale boodschap. GroenLinks wil wel tegen racisme protesteren bij deze manifestatie, maar heeft de handtekening onder het manifest weggehaald.

FvD kon dit als een overwinning inboeken. Juist toen dit speelde was een folderaar van de partij in Noord belaagd door activisten, dus kon lijsttrekker Annabel Nanninga in een debat SP-wethouder Arjan Vliegenthart voor de voeten werpen dat zij zich hierdoor onveilig voelde. Daar was ook geen weerwoord op mogelijk.

Lees ook: Thierry Baudet middelpunt van tumultueus lijsttrekkersdebat in Amsterdam

Aan de andere kant van het politieke spectrum is FvD een directe concurrent. In de zomer reageerde D66-leider Reinier van Dantzig nog ontspannen op de vraag of hij vreesde voor de aantrekkingskracht van Baudet en Nanninga. Er is, zei hij toen, bijna geen overlap tussen D66-kiezers en die voor FvD. Hij zag het als een probleem voor de VVD.

Een paar maanden later schreef Kamerlid en voormalig D66-leider in Amsterdam, Jan Paternotte, een opiniestuk tegen Baudet. Hij schreef dat diens omstreden uitspraken „bedoeld (zijn) om te appelleren aan halfbewuste gevoelens van wantrouwen tegen een bepaalde groep, om hun geloof of hun huidskleur”.

D66: ‘Racistische wolf’

Volgens D66-lijsttrekker Reinier van Dantzig heeft Baudet in een gesprek met Femke Halsema vorige maand „zijn schaapskleren laten vallen. En dan staat daar een racistische wolf.” D66 sluit om die reden samenwerking met FvD in Amsterdam uit. GroenLinks en PvdA doen dat ook, waarbij de partijleiders opmerken dat er programmatisch al nauwelijks kans zou zijn op samenwerking. Dat ligt voor D66 anders. Van Dantzig: „Hun opvattingen over de noodzaak extra te bouwen voor de middenhuur zou ik wel kunnen omarmen, maar ik wil niet maanden onderhandelen terwijl we weten dat wij niet met een partij willen besturen die zulke racistische uitlatingen doet.”

In de debatten die zij tot nog toe heeft gevoerd, strekt Nanninga steeds nadrukkelijk de hand uit naar de linkse partijen. In een debat met Rutger Groot Wassink (GroenLinks) onderstreepte zij dat ze opvattingen over referenda en de gekozen burgemeester delen. In het debat met SP’er Vliegenthart zei Nanninga: „Ik beschouw mezelf als links en progressief.” Vliegenthart wees op rechtse punten in het programma van FvD – afschaffing erfpacht, verkoop sociale woningbouw –, Nanninga sprong als door een wesp gestoken op. De verkoop van de sociale woningbouw ziet zij als een línkse maatregel. Toen Vliegenthart vroeg of ze denkt dat de spreekwoordelijke juf, agent en verpleegster die woning werkelijk kunnen kopen, kreeg hij geen antwoord.

    • Bas Blokker