Opinie

    • Frits Abrahams

Bolkestein is boos

Dat was een uiterst merkwaardig ingezonden briefje van Frits Bolkestein in NRC. Hij was boos op promovendus Merijn Oudenampsen, die in zijn proefschrift „een hoop onzin” over hem zou hebben geschreven. Bolkestein ontkent dat hij van Angelsaksische schrijvers het neoliberalisme heeft overgenomen. „Ik had hen ook niet nodig om tot mijn politieke stellingnames te komen. Helemaal bont maakt Oudenampsen het waar hij schrijft dat ‘onder mijn leiding’ de econoom Friedrich Hayek ‘tot officiële VVD-inspirator werd gebombardeerd’. Hoe verzint hij het? Ik heb Hayek nooit gelezen.”

Oudenampsen reageerde stomverbaasd in een ernaast geplaatste brief. Hij toonde een citaat uit een boek van Bolkestein waarin hij Hayek „misschien wel de belangrijkste liberale politieke filosoof van de 20e eeuw” noemde. Ook constateerde hij dat Bolkestein in het curatorium had gezeten van de Friedrich-August-von-Hayek-Stiftung, die elk jaar prijzen uitreikt in de geest van het werk van Hayek.

Zelf bezit ik één boek van Bolkestein. Het heet De intellectuele verleiding en het gaat over „gevaarlijke ideeën in de politiek”. Komt Hayek erin voor? Jazeker. Op pagina 209 schrijft Bolkestein: „Er ontstond een nieuwe klasse van wat Friedrich Hayek omschreef als ‘handelaars in tweedehands ideeën’: tweede- en derderangsdenkers die als universitair docenten, journalisten, bureaucraten en politici meehielpen aan het verspreiden van de afwijzing van elke grondslag onder brede lagen van de hogere middenklasse.”

Vreemd. Bolkestein beweert dus dat hij Hayek nooit gelezen heeft, maar hij citeert hem wel, hij noemt hem zelfs een van de belangrijkste liberale politieke filosofen, en hij wordt curator van een naar Hayek genoemde stichting.

Toch geloof ik dat Bolkestein de waarheid spreekt als hij beweert dat hij Hayek nooit heeft gelezen. Hij heeft, vermoed ik, het een en ander óver Hayek gelezen en toen een poosje gedaan alsof hij Hayek ook zelf gelezen had. We doen dat allemaal wel eens: eruditie veinzen.

Ik doe het vooral tegenover mensen die steeds met opmerkingen komen als: „Jij zult ook wel alles van Proust hebben gelezen, in het Frans mag ik hopen” en „ik hoef jou niet te vertellen wat de belangrijkste gedichten van Gerrit Achterberg zijn”. Ik noem dat intellectuele afpersing. Iemand zet je het mes van zijn eruditie op de keel en als je eerlijk „nooit gelezen” zou antwoorden, volgt de doodsteek.

Verder vermoed ik dat Bolkestein óók kwaad is geworden omdat Oudenampsen hem een wegbereider van Pim Fortuyn noemt. Bolkestein heeft altijd moeite gehad om zijn geestverwantschap met Fortuyn te erkennen, alsof hij daar liever niet aan herinnerd wordt. Hij had weleens kritiek op hem, maar meer op diens gedrag (‘De Emile Ratelband van de politiek’) dan op diens gedachtengoed waarover hij eens zei: „Natuurlijk heeft Pim ten dele gelijk”. Het was geen toeval dat Bolkestein later een (mislukte) wegbereider werd voor Rita Verdonk bij de VVD; hij vond haar als VVD-leider geschikter dan Rutte.

Fortuyn noemde Bolkestein een „lafaard”, omdat hij „vluchtte uit Nederland” door in 1999 Europees Commissaris te worden. Ik weet niet of ze elkaars boeken hebben gelezen, maar het zou me niets verbazen.

    • Frits Abrahams