Zelfdodingen fors gestegen na dood Robin Williams

Kopieergedrag

Na de zelfmoord van acteur Robin Williams steeg het aantal zelfmoorden in de VS. Ook de manier waarop zelfdoding wordt beschreven heeft impact.

Acteur Robin Williams pleegde in 2014 zelfmoord. Foto EPA

Het aantal zelfdodingen in de Verenigde Staten steeg met tien procent na de zelfmoord van acteur Robin Williams in 2014, blijkt uit een woensdag gepubliceerde studie. De studie levert extra bewijs voor de relatie tussen zelfmoorden van beroemdheden, de aandacht die media daaraan besteden en het daarop volgende kopieergedrag door mensen die met zelfmoordgedachten spelen, schrijven de onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS One.

In de vijf maanden na de dood van Williams vonden 18.609 suïcides plaats, tien procent meer dan wat volgens rekenmodellen in die periode viel te verwachten. De grootste zelfmoordpiek deed zich voor in de twee maanden na de dood van Williams. Ook namen Amerikanen de methode waarmee Williams zichzelf van het leven beroofde over. Het aantal zelfmoorden van dat type steeg met ruim 32 procent.

De besmettelijkheid van zelfmoord en de rol die de media daarbij kunnen spelen, is in talloze internationale studies vastgesteld. Zo vonden Oostenrijkse onderzoekers in 2010 een duidelijk verband tussen 497 zelfmoordberichten en daaropvolgende zelfmoorden. De Amerikaanse onderzoekers houden nog een slag om de arm: er kunnen ook andere verklaringen zijn voor de opvallende zelfmoordpiek na Williams’ dood, ook al hebben zij die niet gevonden.

Viervoudige bezetting

Ook Nederlandse hulpdiensten zijn bekend met kopieergedrag na berichtgeving over zelfmoorden. Bij zelfmoordpreventielijn 113 wordt in de week nadat een publiek figuur zichzelf van het leven heeft beroofd met een viervoudige bezetting gewerkt, vertelt psychiater en 113-directeur Jan Mokkenstorm. „Nieuws over zelfmoord heeft altijd de potentie van reclame voor zelfmoord”, zegt Mokkenstorm. „Voorbeelden doen volgen.” Juist het bekendmaken van details kan mensen op verkeerde gedachten brengen, blijkt uit onderzoek.

De manier waarop de zelfmoord wordt beschreven heeft ook impact, zegt Mokkenstorm. In de weken na Williams’ dood hielden Amerikaanse media zich nauwelijks aan de richtlijnen die wereldwijd zijn opgesteld om suïcide te voorkomen. Die schrijven terughoudendheid voor in de berichtgeving, met name als het gaat over het geven van details. Toch brachten niet alleen sensatierubrieken, maar ook kwaliteitskranten als de Washington Post en The New York Times allerlei bijzonderheden over Willams’ dood naar buiten. In een openbare persconferentie onthulde de politie hoe het lichaam was aangetroffen en met welk voorwerp de suïcide was gepleegd.

Nederlandse nieuwsorganisaties volgen steeds vaker de internationale mediarichtlijnen, zegt Mokkenstorm. Door bijvoorbeeld onder een artikel over zelfdoding te verwijzen naar hulplijnen. „Maar er is een grijs gebied. In Nederland is het bijvoorbeeld heel normaal om over euthanasie te praten alsof het een overwinning is.” Ook de recent breed uitgemeten zelfmoordpoging van realityster Barbie getuigde volgens Mokkenstorm van weinig terughoudendheid. „Zij vertelt in een interview met Privé expliciet hoe ze een einde aan haar leven wilde maken. Ze had tegen zichzelf in bescherming genomen moeten worden. Maar anderen moeten ook beschermd worden tegen dit soort details.”

Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoonnummer 0900-0113 of www.113.nl
    • Reinier Kist