Surinamers nemen afscheid van ‘hun’ taboedoorbrekende kunstenaar

Uitvaart Erwin de Vries

De vorige week overleden beeldend kunstenaar kreeg woensdag in Paramaribo een begrafenis met staatseer. Hij was in Suriname een van de eersten die ‘het naakt’ onverbloemd introduceerde in de kunst.

Uitvaartdienst van Suriname's kunstenaar Erwin de Vries in de KKF-hal op woensdag, 7 februari 2018. Foto Ranu Abhelakh

„Draag fleurige kleuren, geen rouwkleding”, was de nadrukkelijke wens bij de uitvaartdienst van Surinames grootste beeldend kunstenaar Erwin de Vries, die vorige week op 88-jarige leeftijd overleed.

In Nederland is De Vries vooral bekend van het Slavernijmonument in het Amsterdamse Oosterpark en talloze borstbeelden van bekende Nederlanders onder wie Joop den Uyl en Toon Hermans. In eigen land Suriname was hij een eigenzinnige grootheid, hoewel hij zich met zijn expressieve, sensuele en abstracte schilderijen en sculpturen nooit echt begrepen en gewaardeerd voelde. Toch kreeg de Vries woensdag in Paramaribo een begrafenis met staatseer: de Surinaamse vlag prijkte over zijn open kist, militairen in legertenue stonden in de zaal en salueerden bij het vertrek van de kist.

„Ik vraag me af of Erwin dit wel gewild zou hebben”, fluistert regisseur en vriend Pim de la Parra die in de zaal de gebeurtenissen observeert. „Militairen zijn toch het tegenovergestelde van kunst en creativiteit?”

Fluitist Ronald Snijders speelt een stuk muziek tijdens de uitvaartdienst van Suriname’s kunstenaar Erwin de Vries.
Foto Ranu Abhelakh
Militairen dragen de kist tijdens de uitvaart van Erwin de Vries.
Foto Ranu Abhelakh
Uitvaartdienst van Suriname’s kunstenaar Erwin de Vries in de KKF-hal.
Foto Ranu Abhelakh

‘Hij was mijn peetvader’

Bij de ingang krijgen de aanwezigen een stukje pangi stof, gekleurd traditioneel doek uit het binnenland van Suriname en een programmaboekje. Op de voorkant een foto van Erwin die met half dichtgeknepen ogen aan een joint lurkt: zo kenden veel Surinamers hem als hij ’s avonds aan zijn eigen beschilderde stamtafel bij zijn lievelingsterras ’t Vat zat.

„Hij was mijn peetvader”, zegt oud-minister Ivan Fernald terwijl hij zijn naam met blauwe stift op een groot doek met condoleances pent. Toen hij minister werd, vroeg De Vries hem te komen poseren. Maar wel keurig in het pak, want zo wilde hij hem vastleggen op dit mooie moment. De Vries dacht al vroeg dat hij het zou gaan maken, zegt Fernald. Zo raadde hij de vader van Fernald aan zijn vroege aquarellen te bewaren, „want ik ga ooit heel beroemd worden”.

De Vries leerde hem dat „talent onvoldoende is voor succes”, dat je er zelf achteraan moet gaan. Als iemand dat goed kon was Erwin het wel, hij haalde zelf geld bij elkaar om te exposeren in landen als Jamaica of Trinidad. Hij maakte op eigen initiatief borstbeelden van bekende Surinamers, nodigde hen vervolgens uit te komen kijken en probeerde ze dan tot aankoop van de zeer prijzige beelden te verleiden. Dat hij snel kon werken was ook een van zijn talenten. Zijn kleinzoon Raviq de Vries memoreert dat zijn opa bij hem op school een demonstratie kwam geven. „Hij maakte een beeld, heel snel, in een halfuurtje liet hij zien hoe je dat doet.”

Uitvaartdienst van Suriname’s kunstenaar Erwin de Vries in de KKF-hal. Foto Ranu Abhelakh

Seksualiteit als drijfveer

Hoewel de uitvaart groots van opzet is, zit de zaal niet vol en zijn het vooral de eigen anekdotes van Erwin de Vries, afgebeeld op een videoscherm, waar zijn kleur en signatuur vanaf spatten. „Zie je hoe glad dit is”, zegt hij in een filmpje bij een van zijn kunstwerken in Amsterdam. „Dit gedeelte moet de vagina voorstellen en dit hier is de clitoris, de belangrijkste lichaamsdelen van de vrouw.”

In de zaal wordt wat ongemakkelijk gelachen, seksualiteit was een belangrijke drijfveer in zijn werk en voor Suriname was hij taboedoorbrekend: een van de eerste kunstenaars die ‘het naakt’ onverbloemd introduceerde in de kunst. „Hij heeft mij enorm geïnspireerd en gestimuleerd”, zegt kunstenaar Sirano Zalman die in zijn kunstfotografie veel met naaktmodellen werkt. „Erwin was de Leonardo da Vinci van Suriname, hij beheerste alle stijlen, en dúrfde echt kunst te maken”, zegt hij.

Dat vooral de kunstwereld bij de uitvaart aanwezig is en niet „de gewone Surinamer” is volgens psychologe en oud-presidentiel adviseur jeugdbeleid Lilian Ferrier, veelzeggend en een zaak van goede educatie. „Binnen het onderwijs doen we niets met onze helden, dat is toch zonde.”

Minister Patrick Pengel van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur probeert het tijdens de uitvaart alsnog goed te maken en belooft zich in te zetten voor een Erwin de Vries-museum. „Dat wilde hij graag en we willen zijn nalatenschap een waardige plaats geven in ons land.” Het is een postume erkenning voor deze grote Surinaamse kunstenaar.

Lees ook de necrologie: slavernijmonument was voor Erwin de Vries ‘bijna spirituele ervaring’
    • Nina Jurna