‘Een vrouw verkrachten ontwricht een gemeenschap’

Oorlogsleed

Vrouwen van over de hele wereld die ten prooi vielen aan verkrachting in oorlog komen deze dagen samen in Den Haag.

Helen Amuge werd in 1987 verkracht. "In 1987, toen de burgeroorlog net uitbrak, ben ik verkracht door zeven mannen, mijn vader is toen vermoord." Foto Annabel Oosteweeghel

Semka uit Bosnië, Fulvia uit Colombia, Katumu uit Liberia – vrouwen van over de hele wereld zitten aan een tafel in Den Haag. Ze weten woensdag vroeg al dat het een zware dag zal worden. Ze beginnen daarom met een omhelzing. Een voor een houden ze elkaar vast, kijken elkaar aan en glimlachen.

Elkaars taal spreken ze niet, de een is geschoold de ander niet, en de een heeft meer geld dan de ander.

Maar iets verbindt ze. Wat de 21-jarige Yezidi Dalal Ali, die negen maanden als seksslaaf diende van terreurgroep IS, gemeen heeft met de 53-jarige Habibatou die in 2009 door veiligheidstroepen werd verkracht tijdens een massaverkrachting in een voetbalstadion in Guinee, is dit: beide vrouwen zijn slachtoffer van systematisch seksueel geweld, iets dat bij de helft van de wereldwijde gewapende conflicten voorkomt. Naar schatting hebben tussen de 200.000 en een half miljoen vrouwen dit meegemaakt.

„Te veel vrouwen houden zich nog stil, we moeten andere slachtoffers aanmoedigen zich te laten horen”, zegt Fulvia die uit Bogotá is gekomen. „Bij ons zijn er veel vrouwen die een kind overhouden aan hun verkrachting, zo worden ze iedere dag aan hun wond herinnerd”, zegt Esperande uit Burundi.

In oorlogstijd pakken ze de zwakste schakel, wij zijn een makkelijk prooi voor mannen.

Een Syrische vrouw die verkracht werd.

„In Liberia is seksueel geweld de norm. Veel kinderen worden na hun verkrachting niet meer geaccepteerd thuis”, zegt de Liberiaanse Katumu. Haar Libische lotgenote barst in tranen uit en verlaat samen met haar vertaler de zaal.

Drie dagen zijn de vrouwen in Den Haag op uitnodiging van de Dr. Denis Mukwege Foundation, vernoemd naar de Congolese gynaecoloog Mukwege, winnaar van de Sacharovprijs, die meer dan veertigduizend vrouwen met verminkte vagina’s heeft behandeld.

„Seksueel geweld is goedkoop en effectief”, zegt Esther Dingemans, directeur van de stichting. „Een gebroken been kan helen. Een vrouw verkrachten, vaak onder de ogen van familie, ontwricht een gemeenschap. Door gebruik van voorwerpen worden genitaliën verminkt, vrouwen onvruchtbaar gemaakt, ter voorkoming van nageslacht.”

Het doel van deze dagen is om een internationale beweging op te zetten, en een strategie te bedenken voor de opvang van slachtoffers. De vrouwen wisselen ideeën uit en adviseren elkaar. Alle vrouwen zijn blij om zo samen te komen. Niemand kan voelen wat zij hebben gevoeld, zeggen ze.

Dalal Ali (21 jaar) uit Sinjar, Irak, woont nu in het Duitse Stuttgart

Dalal Ali: “Negen maanden was ik seksslaaf van IS, op 5 april 2016 werd ik vrijgelaten. Mijn zusje en moeder hebben ze ook meegenomen.” Foto Annabel Oosteweeghel

„Negen maanden was ik seksslaaf van IS, op 5 april 2016 werd ik vrijgelaten. Mijn zusje en moeder hebben ze ook meegenomen, mijn zusje was toen negen jaar oud, ze is verhandeld op een slavenmarkt en kwam afgelopen december vrij. Iedere avond huil ik om mijn moeder, zij is nog steeds niet terug. Ik vind het best wel moeilijk om hier de verhalen van andere vrouwen te horen. Vooral het idee dat sommigen na hun verkrachting niet door hun familie zijn geaccepteerd, dat lijkt me echt verschrikkelijk. Bij ons yezidi’s is dat gelukkig anders. Ik kan me niet voorstellen dat mijn vader mij niet liefdevol zou opvangen. Wat mijn situatie anders maakt dan de vrouwen hier is dat zij vaak het enige slachtoffer zijn in hun familie, bij ons zijn alle vrouwen in de familie meegenomen. Ik wil altijd overal mijn verhaal vertellen, dat geeft mij een beter gevoel, alsof ik er iets aan kan doen. Dat komt misschien ook omdat nog veel yezidi-vrouwen vastzitten en velen hulp nodig hebben. Ik wil voor hun rechten vechten. Maar ik wil niet in details treden over wat mij is overkomen, al denk ik daar de hele tijd aan. De gedachten gaan niet weg.”

Syrische, 32 jaar, studeerde tot de oorlog Rechten in Damascus. Ze woont nu in Hannover

Een Syrische vrouw: “Misschien kom ik sterk over maar van binnen voel ik mij sinds de verkrachting dood.” Foto Annabel Oosteweeghel

„Ik heb twee keer vastgezeten, eerst in Daraa, daarna in Damascus. Beide keren ben ik verkracht door soldaten van Assad. Mijn beste vriendin is voor mijn neus verkracht, ze was nog maagd. In oorlogstijd pakken ze de zwakste schakel, wij zijn een makkelijk prooi voor mannen. Na onze vrijlating vertelde mijn vriendin haar vader dat ze geen maagd meer was. Hij heeft haar toen vermoord. Er heerst in onze landen zo’n taboe op seks en seksueel geweld dat vrouwen er niet over kunnen praten. Er zit niet alleen religie achter, het zijn tradities. Als vrouw draag je de eer van je ouders, als je iemand echt wil beledigen zeg je iets over zijn moeder. Vrouwen zijn ook het fundament van de samenleving. Als je dat fundament vernietigt, vernietig je de maatschappij. Mijn familie denkt nog altijd dat ik op studiereis was. Misschien kom ik sterk over maar van binnen voel ik mij sinds de verkrachting dood. Ik heb een paar keer geprobeerd mijzelf te doden. De enige reden dat ik nog leef is vanwege mijn kinderen. Als ik de andere vrouwen hier spreek weet ik dat het nóg erger kan. Ik had tenminste nog te eten na mijn verkrachtingen.”

Hellen Amuge (55 jaar) uit Oeganda

Helen Amuge. Foto Annabel Oosteweeghel

„In 1987, toen de burgeroorlog net uitbrak, ben ik verkracht door zeven mannen, mijn vader is toen vermoord. Na het verkrachten ben ik uit elkaar getrokken en geslagen met een zwaar fietsslot. Ik had alleen water om de wonden mee te helen, mijn lichaam zit nog onder de littekens. Toen ik het mijn man vertelde werd hij boos, hij heeft meteen een tweede vrouw genomen. In 2003 ging ik opzoek naar eten in het bos en werd ik weer verkracht, door drie mannen van het Verzetsleger van de Heer. Een jaar later kwam het Rode Kruis langs en deed bloedonderzoek, ik had hiv gekregen van mijn verkrachters. Sindsdien informeer ik Oegandezen over hiv - soms moeten ze 47 kilometer reizen voor medicijnen. Ik train nu andere mensen om verkrachtingsslachtoffers op te vangen. Half januari heb ik een meisje in huis genomen dat in het bos was verkracht met stokken, het bloed stroomde uit haar lichaam, haar genitaliën zijn volledig verminkt. We hadden geen geld voor vervoer, ik heb een taxichauffeur gesmeekt ons na het ziekenhuis naar mijn huis te rijden, ik moet hem nog terugbetalen. Na vier dagen ben ik naar haar ouders gegaan. Zij wilden haar niet terugnemen, ik heb ze moeten overtuigen.”

De Congolese vrouwenarts Denis Mukwege herstelt de vagina’s van verkrachte vrouwen. Lees daarover: ‘Verkrachting is steeds vaker een oorlogsstrategie’
    • Maral Noshad Sharifi