In de tuin van Spoerri gaat gelukkig worden vanzelf

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week Daniel Spoerri in Seggiano, Toscane.

Foto Erik van Zuylen

Toscane is de tuin van Europa. Een geheel van heuvels, valleien, wakende bergen, zoete steden en dorpen waar het mooist denkbare Italiaans wordt gesproken, zonder de scherpe k. Wat betekent dat ‘Coca Cola met een rietje’ verandert in de toverspreuk ‘Hoha Hola hon hannuccia’.

Zo mooi is Toscane dat het wordt overstroomd door toeristen. Maar niet overal. Vergeet Florence en Siena. Ga naar het dorp Seggiano in Grosseto, de zuidelijkste Toscaanse provincie. Volg de borden naar het grote hek dat toegang geeft tot ‘Il giardino di Daniel Spoerri’, de tuin van Daniel Spoerri. Wandel er, op stevige schoenen, want paden zijn er weinig. Blijf er een nacht of twee. En word gelukkig, het gaat vanzelf.

Daniel Spoerri (1930) is een legendarische Zwitsers-Roemeense kunstenaar, wiens creativiteit geen grenzen kent. Zijn meest bekende werken zijn de ‘Tableaux-pièges’: tafelbladen met de restanten van een maaltijd erop gefixeerd, servies, etensresten en al, opgehangen als 3D-schilderijen. Maar in principe kan alles wat hij ziet, leiden tot een zoveelste waanzinnig kunstwerk. Hij ziet een droogkap, hij denkt ‘Kuifje’ en gaat aan de slag.

Foto Erik van Zuylen

In 1990 verwierf Spoerri een enorm landgoed op de flank van een berg nabij Seggiano. In de valleien en de bosjes, op de vlaktes en onder de olijfbomen plaatste hij tientallen van zijn kunstwerken, ruige sculpturen van staal en roest en botten, maar ook verfijnde dingen zoals de grote met gras begroeide sofa’s en de kooi met slapende bronzen vogeltjes op de bodem (troostrijk, want eigenlijk zijn ze dood). Paf stond ik van zijn ‘Ombelico del mondo’, de navel van de wereld. Op de rand van een klif, met uitzicht op een juichend landschap in de diepte, maakte hij een kring van bronzen paardenschedels, elk getooid met de hoorn van een narwal.

Lees ook: In de voetsporen van Skywalker, Potter en Gossip Girl

Spoerri liet het daar niet bij. Door de jaren heen nodigde hij tientallen bevriende kunstenaars uit om iets te maken voor zijn landgoed, zoals Meret Oppenheim, Erwin Wurm, Arman en Eva Aeppli, en er wordt steeds uitgebreid. Wie op tijd reserveert, kan slapen in een noest appartement in de middeleeuwse boerenhoeve. En dat is aan te raden, want als je hier eenmaal bent, wil je alles zien en dat kost tijd. Ik struinde twee volle dagen rond, me vergapend aan de werken en me vermakend met de audioguide die Spoerri zelf heeft ingesproken, in dat krakende Duits van hem.

Ik wandel over een bospad dat uitkomt op een minuscuul eiffeltorentje op een zuil. Titel ‘Make something big as the Eiffel Tower’ – Spoerri’s letterlijke verzoek aan de weifelende Nam June Paik. Wat Paik beantwoordde met dit elegante resultaatje. Onder een boom zit een aandoenlijke gipsen, lezende vrouw in een schommelstoel, haar ogen met staaldraad verbonden met haar boek. In mijn oren vertelt Spoerri dat hij het beeld maakte naar zijn favoriete, heel kleine, tekeningetje van „mijn liefste vriend”, de Franse surrealist Topor.

Foto Erik van Zuylen

In de kelder van het restaurant zwieren trieste poppen van Jean Tinguely. En in een verborgen grot zit een glanzend wit keramiekbeeldje gevangen van de Nederlandse kunstenaar Carolein Smit: Maria Magdalena, van kruin tot voet gesluierd in haar eigen golvende haren. Spoerri wilde graag een grot aanleggen. Hij wist nooit wat daar dan in moest. Hij zag Smits sculptuur en wist het wel. Via Facebook vertelt Smit me dat zij in ruil een ‘olifantman’ van Spoerri kreeg.

De zon daalt, ik zoek het laatste kunstwerk en vind het in de moestuin. Daar staan wandelstokken in bloempotten tussen de tomatenplanten. Spoerri zag in een bejaardenoord dat de stokken van gestorvenen werden hergebruikt als stut in de groentebedden. Hij plantte ze ook hier. Zo te zien zijn staan ze op het punt om uit te botten.

De tuin van Daniel Spoerri is van Pasen tot oktober dagelijks geopend, behalve maandag. Entree 10 euro pp. De appartementen ter plekke kosten tegen de 100 euro per nacht. Inl: www.danielspoerri.org
    • Joyce Roodnat