Opinie

Ideologisch scherpslijpen past raadsleden niet

Op lokaal niveau heb je vooral praktische problemen op te lossen, schrijft burgemeester aan raadsleden in spe. Neem geen voorbeeld aan de Tweede Kamer.

‘Krijgen we ook lokaal ellenlange formaties?” Eva Jinek legt enige dramatiek in haar stem als ze deze vraag aan haar talkshowtafel opwerpt. Onderwerp van dat gesprek, kortgeleden, is de versplintering van het politieke landschap. Deze heeft landelijk de bestuurbaarheid van Nederland onder druk gezet, is de teneur aan tafel. De vierpartijencoalitie die steunt op slechts een zetel meerderheid in beide Kamers is er het gevolg van. Met spanning wordt nu uitgekeken naar de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart. Zet de trend van versplintering zich door? Zijn er straks lokaal nog colleges te vormen?

Ik ben er niet pessimistisch over. Dertien partijen in een Tweede Kamer van 150 zetels zou ik een luxe willen noemen. De gemeenteraad van Den Haag telt zestien partijen op ‘slechts’ 45 zetels! En vier partijen in een coalitie mag dan landelijk uitzonderlijk zijn, in veel gemeenten is het allang geen unicum meer. In Enschede, Maastricht, ’s-Hertogenbosch en Den Haag heeft de afgelopen jaren een vijfpartijencoalitie de stad bestuurd. De gemeente Zaanstad wordt zelfs bestuurd door zes partijen. Natuurlijk is dat lang niet altijd makkelijk. Maar ik geloof dat lokale partijen en politici uiteindelijk altijd het belang van de gemeente, hún stad of dorp, vooropstellen.

Is er dan helemaal niets aan de hand? Marcheert de lokale democratie zonder problemen voorwaarts? Zeker niet. Oud-burgemeester Job Cohen, met wie ik als wethouder nog in het Amsterdamse college zat, onderstreepte zaterdag in NRC het belang van het beperken van de afstand tussen burger en bestuur. Ik deel zijn wens. Als burgemeester sta ik buiten het partijpolitieke strijdgewoel. Ik zie het echter wel als mijn taak om mensen meer te betrekken bij de lokale politiek, concreet door een hoge opkomst te bevorderen. Op verschillende plekken in de wereld strijden mensen nog voor hun stemrecht. Dat laat zien hoezeer we dit moeten koesteren. Vanuit die overtuiging wil ik zorgen dat zoveel mogelijk mensen gaan stemmen.

Wie verdeeldheid zaait, zal verdeeldheid oogsten

Toch zie ik drie ontwikkelingen die dat in de weg staan, die de bestuurbaarheid van gemeenten en de geloofwaardigheid van de lokale democratie onder druk zetten. Die ervoor kunnen zorgen dat mensen niet stemmen, maar afhaken.

Ten eerste, lokale politiek moet geen ideologische scherpslijperij worden. Voor mij ligt de kracht in het vermogen snel tot een praktische oplossing te komen voor problemen van mensen. Natuurlijk, er mag flink gedebatteerd worden. Vanuit verschillende standpunten en perspectieven. En dat moet ook. Maar veel meer dan in de landelijke politiek geldt lokaal dat aan het eind van de dag een gezamenlijk besluit moet worden genomen. De ‘luxe’ van een jarenlang ideologisch debat over, pak ’m beet, rekeningrijden of het referendum hebben lokale politici niet. Op lokaal niveau heb je vooral praktische problemen op te lossen. Politici moeten dan echt voor de stad willen gaan en niet verzanden in eindeloze ideologische debatten.

Ten tweede, lokale politiek moet geen bastion vol blokkades worden. Te vaak gaan campagnes over wie over welk onderwerp niet met wie wil samenwerken, of welk onderwerp voor partijen absoluut ononderhandelbaar is. De belangen voor de stad Den Haag zijn groot. Hoe bieden we de komende jaren plek aan 100.000 nieuwe inwoners en hoe komen zij snel van A naar B? Hoe houden we de stad veilig? Hoe maken we de omslag naar een duurzame, energieneutrale gemeente? Mijn overtuiging is: alleen door samen te werken brengen we de stad vooruit. En ook hier ontbeert lokaal een ‘luxe’ die landelijk wel heeft: de mogelijkheid tot tussentijdse verkiezingen na een coalitiecrisis. Je moet er dus altijd samen uitkomen. En dat kan ook in niet voor de hand liggende coalities. Ik denk dat weinigen voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 hadden ingezet op een college van D66, PvdA, de Haagse Stadspartij, VVD en CDA. Maak van de campagne dus geen blokkade-estafette.

Sterke steden maken een sterk land

Welk signaal geef je anders ook af aan de inwoners van je stad? Wie verdeeldheid zaait, zal verdeeldheid oogsten. Ik gun onze samenleving juist dat mensen elkaar een beetje beter weten te vinden. Dat we meer verbinding tot stand brengen. Dat we ons iets meer verdiepen in de mensen die om de hoek wonen. De politiek moet daarbij het goede voorbeeld geven. De verbinding zoeken. Met mensen uit alle lagen van de bevolking. Dat is geen gemakkelijke opdracht. In Nederland leidt maatschappelijke onvrede bij sommige groepen in de samenleving namelijk tot politiek wantrouwen en het afhaken op de democratie, signaleert de staatscommissie parlementair stelsel onder leiding van Johan Remkes in haar probleemverkenning. De polarisatie wordt dus eerder versterkt. Dat moet ons wakker schudden.

Ten derde, lokale politiek moet geen raadszaal vol afsplitsingen worden. In de Haagse raad gebeurde dat de afgelopen periode viermaal. Mijn probleem daarbij is niet zozeer de versplintering zelf, mijn bezwaar is fundamenteler. De kiezer kiest voor een persoon van een partij. Als de gekozene vervolgens iets anders wil dan de partij, kun je wat mij betreft niet blijven zitten, tenzij je zelf je zetel met voorkeurstemmen hebt verdiend. Dit raakt aan de geloofwaardigheid van de politiek. Mensen hebben recht op een zekere voorspelbaarheid. Ze moeten erop kunnen vertrouwen dat kandidaten niet met hun stem aan de haal gaan.

Toen Trump het klimaatakkoord van Parijs in de prullenbak gooide, stonden in de VS de steden op. Zij verbonden zich wél aan ‘Parijs’. Secretaris-generaal van de VN Guterres zei onlangs bij een bezoek aan Den Haag dat de machtsverhoudingen in de wereld verschuiven van nationale regeringen naar steden en bedrijven. In Nederland vindt de grote groei van bevolking én economie de komende jaren plaats in steden en stedelijke regio’s. Wat ik maar zeggen wil, sterke steden maken een sterk land. Krachtige lokale colleges zijn dus van nationaal, zelfs internationaal, belang. Die verantwoordelijkheid voel ik zeer. En alle kandidaten overal in het land op campagne hopelijk met mij. Houd de steden bestuurbaar. Want zo houden we de mensen betrokken. En de democratie levendig.