Honderden kopen ‘laatste wil-poeder’

Hulp bij Zelfdoding Coöperatie Laatste Wil faciliteert de aankoop van dodelijk poeder door leden. Dat kan strafbaar zijn.

Illustratie Martien ter Veen

Een coöperatie die onder leden dodelijke middelen wil verspreiden voor ‘zelf-euthanasie’ dekt zich in tegen juridische procedures door leden contracten te laten tekenen waarin ze de organisatie vrijwaren van aansprakelijkheid. Ook voelt deze Coöperatie Laatste Wil (CLW) zich er niet voor verantwoordelijk te toetsen of een lid wel wilsbekwaam is voordat diegene toegang krijgt tot dodelijk poeder.

Vorig jaar september maakte de coöperatie bekend een legaal te verkrijgen poeder te hebben gevonden waarmee mensen op humane manier hun leven kunnen beëindigen. Daarnaar was de organisatie, voorvechter van zelfbeschikkingsrecht, al jaren op zoek.

Sindsdien kende de CLW naar eigen opgave een forse groei van het ledenaantal: van 3.200 tot inmiddels 20.000 mensen. Uit contracten, protocollen en rapporten blijkt nu voor het eerst gedetailleerd hoe de organisatie opereert. De stukken werden in vertrouwen gedeeld met de leden, maar zijn in het bezit van NRC. Er blijkt een gestructureerde organisatie opgezet te zijn met projectleiders, lokale inkopers en administrateurs.

Leden vormen, onder begeleiding van het CLW-bestuur, lokale inkoopgroepen en wijzen één ‘inkoper’ aan. Die wordt gemachtigd om per lid 2 gram van het poeder (‘Middel X’) te kopen en het vervolgens te verdelen onder individuele leden.

Lees ook het grote achtergrondverhaald: De eerste echte Pil van Drion

Een eigen medisch onderzoek door de Coöperatie Laatste Wil naar de wilsbekwaamheid van de leden valt „buiten de doelstelling” van de organisatie, zo is te lezen in een ‘protocol’. CLW-voorzitter Jos van Wijk beaamt dat: „Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun gedachten, spreken en handelen [...] Daar past niet bij dat een derde vervolgens gaat vinden dat hun beslissing onterecht of onjuist is.”

Niet eerder werden de grenzen van georganiseerde ‘hulp bij zelfdoding’ zo verregaand verkend. Uit jurisprudentie blijkt dat mensen die geïnteresseerd zijn in ‘humane zelfdoding’ alleen mogen worden gewezen op openbare informatiebronnen. Hun mag ook niet meer dan morele steun worden geboden.

De lokale ‘inkopers’ wijzen leden niet alleen op adressen waar het middel te koop is, maar schaffen het ook aan en verdelen het. Het CLW-bestuur geeft de naam van het ‘Middel X’ door aan de ‘inkopers’.

Uit de stukken blijkt ook dat de CLW bewust de naam van het middel geheim houdt – het komt niet voor in ‘openbare bronnen’. Ook leden moeten in hun contract beloven de naam niet te delen, mochten ze die „onverhoopt” te weten komen.

Het Openbaar Ministerie laat weten dat het leveren van middelen om iemand te helpen bij zelfdoding, strafbaar is zodra iemand inderdaad zelfdoding pleegt. „De omstandigheid dat het gebruikte middel op zichzelf genomen niet verboden is, staat daar los van.” Een eventuele beslissing tot vervolging in dit specifieke geval laat het OM afhangen van „concrete omstandigheden”, voegt een woordvoerder toe.

Vrijwaren van aansprakelijkheid

De Coöperatie Laatste Wil dekt zich juridisch in tegen procedures door leden contractueel te laten vastleggen dat ze de organisatie vrijwaren van aansprakelijkheid bij „eventuele schade”. CLW-voorzitter Jos van Wijk: „Wij willen benadrukken dat leden autonome en verantwoordelijke individuen zijn die over hun eigen leven en dood willen en kunnen beschikken.”

De kwestie is actueel in verband met de huidige discussie over ‘voltooid leven’. D66 bereidt een initiatiefwet voor die ouderen met een ‘voltooid leven’ de mogelijkheid biedt om hulp bij zelfdoding te krijgen – zeer tegen de zin van mede-regeringspartij ChristenUnie.

De CLW laat weten dat minimaal ruim 300 leden zelf al dodelijke middelen in huis hebben gehaald. De verwachting is dat die aantallen fors stijgen als binnenkort grofweg duizend leden hun dodelijke middelen binnen krijgen.

Correctie (12-2-2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat meer dan 300 mensen dodelijk poeder hebben besteld via een inkoopgroep opgezet door de Coöperatie Laatste Wil (CLW). In een reactie voegde de CLW daar vrijdagmiddag aan toe: die aankopen deden de leden niet via de nieuwe CLW-inkoopgroepen. Ze hadden de dodelijke middelen al op eigen houtje gekocht.

Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoonnummer 0900-0113 of www.113.nl