Opinie

    • Theo Boer

Een broddelwet die zelfs orgaandonoren kan kosten

Met de nieuwe wet laten tal van niet-geregistreerden zich straks als nee-zeggers registreren. Die zijn we als potentiële donoren kwijt, zelfs als hun familie toestemming zou willen geven, waarschuwt .

Pia Dijkstra (D66) spreekt in de Eerste Kamer over actief donorregistratiesysteem. Foto Bart Maat/ANP

D66-Kamerlid Pia Dijkstra heeft met haar brief over de rol van nabestaanden een hoop kou uit de lucht gehaald en lijkt het draagvlak voor haar orgaandonatiewet in de Eerste Kamer te hebben vergroot. Maar de senatoren moeten wel weten waar ze aan beginnen als ze een wetsvoorstel fiatteren dat met de toelichting van Dijkstra behalve milder ook onduidelijker is geworden.

Waarom mag ‘het laatste woord’ van de familie, anders dan in normaal taalgebruik, niet gewoon ook een veto omvatten? Waarom mag de instemming die de nabestaanden mogen geven, niet gewoon toestemming heten? Kennelijk is het nu toegezegde respect voor hun emotionele bezwaren allerminst van harte. De druk zal harder zijn dan nu het geval is: hun geliefde heeft immers ‘geen bezwaar gemaakt’? Gaan zij nu met emotionele bezwaren de geest van de wet frustreren? Willen zij dat er mensen op de wachtlijst gaan overlijden?

Daar komt bij dat een brief bepaald niet hetzelfde is als een gewijzigd wetsvoorstel. Als die gewijzigde positie van de nabestaanden echt zo belangrijk is, hoort zij in de wet zelf thuis. Maar hoe democratisch D66 ook moge zijn, de daartoe noodzakelijke tweede gang naar de Tweede Kamer durft men niet aan. De senatoren moeten nu een wet gaan aannemen die maatschappelijk uiterst gevoelig ligt, die het in de Tweede Kamer alleen door een gelukkig toeval heeft gehaald, die niet acceptabel is zonder een toelichtend schrijven, een schrijven dat op zijn beurt nieuwe onduidelijkheden schept. Het is alsof je al voor de kassa ontdekt dat je een gekrompen kledingstuk aan het kopen bent, maar omdat de verkoper er zulke goede wasvoorschriften bij geeft, reken je toch maar af.

Elders ging het stilzwijgend

Dijkstra’s brief haalt ontegenzeglijk wat scherpe kantjes van de wet af. Artsen bevestigen dat het onwenselijk is om het lichaam van een stervende geliefde bij een protesterende familie weg te halen. Maar het cynische is dat de wet nu meer is gaan lijken op de wet die we nu al hebben. Bij de 9 miljoen mensen die nu niet geregistreerd staan, wordt bij overlijden de familie immers óók al om toestemming gevraagd. In 32 procent van die gevallen geeft de familie inderdaad toestemming. Bij de huidige 3,6 miljoen geregistreerde donoren mogen we er dus nog eens 2,9 miljoen niet-geregistreerde optellen (Cijfers Nederlandse Transplantatie Stichting, Donorregister). Hetzelfde systeem dus als Dijkstra in haar brief voorstelt, maar wel met een keurig recht om toestemming te geven in plaats van instemming, en een weigerrecht dat desnoods wel degelijk een veto mag heten.

Bekijk de Kwestie in Kaart: Een visuele weergave van argumenten

Maar krijgen we er dan straks geen donoren bij? De senatoren nemen dinsdag hun beslissing mede op basis van een rapport getiteld Het orgaandonorregistratiesysteem in Europese landen. Daaruit blijkt dat in landen met een geen-bezwaarsysteem het aantal donoren hoger uitkomt dan bij ons. Maar het rapport laat een cruciaal aspect onbesproken: in die andere landen is het geen-bezwaarsysteem stilzwijgend ingevoerd. Onderdeel van Dijkstra’s wet is dat alle niet-geregistreerden tot tweemaal toe worden aangeschreven met de aankondiging dat wie zich niet meldt, straks als ‘geen bezwaar hebbend’ staat geregistreerd. Bij de huidige opiniecijfers – 39 procent van de Nederlanders heeft bezwaren tegen het doneren van zijn organen – moeten we ermee rekenen dat tussen de 2 en 3 miljoen niet-geregistreerden zich met ‘nee’ registreren. Nederlanders zijn een solidair, maar ook een autonoom en koppig volk dat zich niet graag een beslissing in de maag laten splitsen. Met de nieuwe wet zijn al die nee-zeggers straks geen potentiële donoren meer, zelfs als hun familie toestemming zou willen geven. Laten we ons dat realiseren voordat we onszelf honderden nieuwe orgaandonaties beloven.

    • Theo Boer