‘Dichter Lucebert was nazi-sympathisant’

De schrijver en kunstenaar zou antisemitische uitspraken hebben gedaan en vrijwillig naar Duitsland zijn vertrokken om te werken in de wapenindustrie.

Lucebert werd bekend als geëngageerde en revolutionaire dichter en kunstenaar. Foto ANP

De revolutionaire dichter en kunstenaar Lucebert, pseudoniem van Bertus Swaanswijk, was tijdens de Tweede Wereldoorlog aanhanger van de nazi-ideologie. Dat melden de Volkskrant en Trouw op basis van een biografie die donderdag verschijnt. Lucebert zou antisemitische uitspraken hebben gedaan en vertrok zelfs naar Duitsland om vrijwillig te werken in de wapenindustrie.

Wim Hazeu, de schrijver van de biografie, baseert zich op brieven die Lucebert als 19-jarige schreef aan een jeugdvriendin. Sommige hiervan ondertekende hij met “Sieg Heil!” en “Heil Hitler!”. Ook liet hij zich antisemitisch uit. In een van de brieven schreef hij:

“De gehele Joodse leer der erfzonde en boetedoening is één grote groteske. Als vrouw heb jij, en als kunstenaar heb ik, de plicht de geest te verdiepen en ook daarnaast het lichaam te zuiveren.”

Geëngageerd en revolutionair

Lucebert werd na de oorlog bekend als een revolutionaire en geëngageerde dichter en schilder. Hij was voorman van de Vijftigers, een literaire beweging die zich verzette tegen de heersende kunstopvattingen. Ook was hij betrokken bij de Amsterdamse tak van de experimentele Cobra-groep.

Hazeu zegt “geschokt” te zijn door de ontdekking van de brieven van Lucebert. “Ik wilde dat ze niet zouden hebben bestaan”, zegt de biograaf tegen de Volkskrant. Toch, vindt Hazeu, besmetten de brieven het latere, geëngageerde werk van Lucebert niet:

“Het is andersom: zijn strijdbare en krachtige schilderijen en gedichten komen voort uit de oorlog. Lucebert neemt wraak op de oorlog. Wraak op zichzelf.”

    • Floor Bouma