Alles om een koe een vaars te laten lijken

Kalverfraude

Totdat ze hun administratie op orde hebben mag er bij 2.100 rundveebedrijven geen dier naar binnen of naar buiten.

Foto Bart Maat/ANP

Twee fraudeschandalen in korte tijd, fraai is het niet voor het imago van de Nederlandse landbouwsector. In de herfst onthulde NRC dat bedrijven georganiseerd sjoemelen met dierlijke mest. En vorige maand kwam aan het licht dat de rundveesector heeft gerommeld met de registratie van kalveren. Dat tweede schandaal is, naar nu blijkt, nog groter dan gedacht.

Minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie), kondigde donderdag in een brief aan de Tweede Kamer aan dat 2.100 rundveebedrijven door de mand zijn gevallen bij een controle van hun systemen door de Nederlandse Voedsel-en Warenautoriteit (NVWA) en RVO, een dienst van Economische Zaken. De bedrijven worden ‘geblokkeerd’, wat betekent: er mag geen vee in of uit gaan. Melk mag wel de bedrijven verlaten en voer mag naar binnen.

„De blokkades zijn niet fysiek”, zegt een woordvoerder van Schouten. Hekken of linten komen er niet aan te pas, wel digitale systemen. In de systemen wordt gevolgd waar runderen zich bevinden. Elk rund staat geregistreerd en zo moet de blokkade worden gehandhaafd.

Het ministerie van Schouten verdenkt de rundveehouders ervan met de administratie te rommelen om onder fosfaatheffingen uit te komen. Op papier worden meer meerlingkalveren geboren dan in werkelijkheid. Die kalveren worden toegeschreven aan een andere koe dan de echte moederkoe. Zo wordt gedaan alsof meer koeien nog vaarzen zijn (koeien die nog niet gekalfd hebben). Een vaars telt minder mee op de veestapel, zodat die stapel op papier krimpt. Zo voldoet een bedrijf eerder aan fosfaatnormen. Ook op andere manieren wordt het aantal vaarzen kunstmatig opgehoogd, schrijft Schouten.

Lees ook het profiel van Carola Schouten: Boerendochter verhult boosheid niet

„In theorie” kunnen bedrijven ook sjoemelen met de systemen om onder de blokkade uit te komen, zegt de woordvoerder van Schouten desgevraagd. „Maar bedrijven zullen de sector niet gauw verdere schade berokkenen.”

Gezondheidsrisico

Reden voor de blokkade is dat elk dier dat niet correct is geregistreerd, volgens EU-normen geldt als risico voor de voedselveiligheid en voor de diergezondheid. Schouten suggereert dat het risico in dit geval vooral theoretisch is. Uit een onderzoek van de NVWA concludeert ze dat er „geen risico” bestaat. Inmiddels zijn er al runderen van de bewuste bedrijven vervoerd. Deze dieren moeten nu op hun plek blijven.

In totaal zijn er 35.000 rundveebedrijven in Nederland, waarvan ongeveer de helft voor melkproductie. Schouten heeft „nog een substantiële groep” in beeld waar „onregelmatigheden worden vermoed”.

In de brief staat dat de blokkade pas wordt opgeheven als een bedrijf laat zien dat de administratie „aantoonbaar kloppend” is. Ook worden hun fosfaatrechten opnieuw bepaald en riskeren ze kortingen in inkomenssteun. Strafrechtelijke vervolging is alleen mogelijk na inspecties van de NVWA ter plaatse, maar „qua capaciteit” zal het voor de NVWA niet mogelijk zijn om bij alle bedrijven op bezoek te gaan. Tot dusver zijn er zo’n 150 inspecties geweest.

Schade voor bedrijven

Met name voor bedrijven die kalveren en runderen houden voor vleesproductie kan een blokkade schadelijk zijn, zeker als die „weken” gaat duren, zegt een woordvoerder van landbouworganisatie LTO Nederland. Er kunnen geen kalveren worden vervoerd naar bedrijven die de dieren ‘afmesten’, ofwel klaarmaken voor de slacht. „Kalveren kunnen te oud worden om nog als vlees te worden verkocht”.

Melkveehouders kunnen hun melk blijven verkopen, maar kunnen ook last krijgen. Kalveren die worden geboren, moeten nu allemaal op het bedrijf blijven. Normaliter gaat een deel door naar afmestbedrijven.

De LTO-woordvoerder zegt „verbijsterd”  te zijn door „het grote aantal” bedrijven dat betrokken lijkt te zijn bij de fraude. Maar hij benadrukt ook dat het „pas fraude is als het echt fraude is”. „Het wordt nu nader onderzocht en kan in sommige gevallen ook slordigheid blijken te zijn.”