Zuma klampt zich tot zijn laatste snik vast aan de macht

Zuid-Afrika

De president moest de State of the Nation uitstellen. Jacob Zuma vecht voor zijn politieke leven maar zijn dagen lijken geteld.

Voor de president van Zuid-Afrika is er geen belangrijker moment in het jaar dan de State of the Nation. Dat Jacob Zuma zijn ‘troonrede’ dinsdag tot nader order uitstelde „wegens recente ontwikkelingen”, vat in een zin die toestand van het land samen: de dagen van dit staatshoofd zijn geteld. Het is de eerste keer sinds de komst van de democratie in 1994 dat de president zijn toespraak annuleert.

Maar een spoedzitting van de partijtop van het ANC woensdag waar over Zuma’s lot zou worden beslist werd dinsdagavond plotseling afgelast „na een succesvol en constructief gesprek” tussen Zuma en Cyril Ramaphosa, de nieuwe partijleider van het ANC. De secretaris-generaal van de partij, Ace Magashule weigerde te bevestigen dat Zuma met zijn ontslag heeft ingestemd. De partijtop komt nu pas op 17 februari weer bijeen.

De communistische partij SACP bracht dinsdagavond een persverklaring uit waarin de president werd gevraagd geruchten te bevestigen dat hij op het punt stond vicepresident Ramaphosa te ontslaan. Volgens dat gerucht zou Zuma zijn ex-vrouw Nkosazana Zuma vicepresident van het land willen maken, zodat zij en niet Ramaphosa hem kon opvolgen. Het kantoor van de president reageerde onmiddellijk met een snoeiharde ontkenning van deze „belachelijke” geruchten.

Ramaphosa werd in december gekozen tot opvolger van Zuma. Hij heeft duidelijk gemaakt zo snel mogelijk af te willen van Zuma als staatshoofd. Zo wil hij Zuid-Afrika en de wereld ervan overtuigen dat zijn overwinning een streep zet onder het tijdperk dat synoniem is geworden aan corruptie. Maar ten minste drie van de zes belangrijkste leiders in het ANC steunen Zuma en het is onduidelijk of zij hun nieuwe of oude baas willen dienen.

Het uitstel van de State of the Nation is een duidelijk signaal dat ook Zuma beseft dat zijn baan niet meer te redden is. Volgens ingewijden zou Zuma afgelopen zondag hebben geweigerd af te treden, ondanks het dringende verzoek van de hoogste bestuurders in de partijtop van het ANC. Zuma vroeg zijn partijgenoten „wat hij dan fout had gedaan” en beweerde „dat de mensen van mij houden”. Hij wordt beschuldigd van betrokkenheid bij corruptie en fraude en van uitverkoop van de staat aan zijn zakenvrienden.

De partijtop riep in 2008 ook president Mbeki terug, nadat hij de race om het partijleiderschap van Zuma had verloren. Mbeki legde zich neer bij dat verzoek „als trouw lid van het ANC”. Maar Zuma is niet verplicht zich aan die erecode van het ANC te houden en heeft grondwettelijk het recht om aan te blijven als staatshoofd tot het einde van zijn tweede termijn in 2019.

    • Bram Vermeulen