‘Sociale media zijn slecht voor gezondheid, kinderen, relaties en democratie’

Tech

Oud-medewerkers van Facebook en Google willen actie tegen verslavende sociale media.

Smartphones en sociale media zijn te verslavend, vinden oud-medewerkers van diezelfde technologiebedrijven. Foto Lorado

De druk op techbedrijven om sociale media en smartphones minder verslavend te maken, neemt toe. Een groep oud-medewerkers van onder meer Google en Facebook, die zich hebben verenigd in het Center for Humane Technology (CHT), starten woensdag een actiecampagne: The truth about tech. Ze willen 55.000 Amerikaanse scholen bereiken en daarnaast een politieke lobby beginnen. Ze haalden 6 miljoen euro startkapitaal op, en kregen ruim 40 miljoen euro aan advertentieruimte in media gedoneerd.

De oud-medewerkers erkennen dat Facebook, Twitter, Instagram en Google grote voordelen met zich meebrengen. Maar ook zijn de bedrijven door hun verdienmodel verzeild in een wedloop om onze tijd en aandacht, die ten koste gaat van “geestelijke gezondheid, onze kinderen, sociale relaties en democratie”, zeggen ze op hun site.

Volgens de actiegroep verandert Snapchat gesprekken in streaks, die zorgen dat kinderen vriendschappen anders gaan definiëren. Instagram promoot volgens hen nep-perfectie, waardoor onze eigenwaarde afneemt. “En Facebook stopt ons in echokamers waardoor onze gemeenschappen uit elkaar vallen. Dit zijn geen neutrale producten, ze zijn onderdeel van een systeem om ons verslaafd te maken.”

‘Menselijke zwakte uitbuiten’

Eerder spraken andere ex-managers van onder meer Facebook zich al uit tegen de praktijken van hun voormalige werkgever: ex-president-commissaris Sean Parker zei in december dat Facebook bedoeld was om “zwaktes in de menselijke psychologie” uit te buiten.

Critici van de techbedrijven hebben een groeiend aantal wetenschappers aan hun zijde die erop wijzen dat sociale media en smartphones verslavend werken door heel precies en opzettelijk in te spelen op beloningssystemen in het brein. Denk aan pushballonnetjes die constant aandacht trekken door gebruik te maken van onze alarmkleur (rood) en allerlei sociale beloningsmechanismes zoals likes en retweets die mede worden gestuwd door algoritmes en bots, en op maat worden gemaakt voor individuele gebruikers.

Lees ook: Hoe de smartphone ons verslaafd maakt

Dat doen deze bedrijven niet per se stiekem: topmanagers van de bedrijven wonen openbare conferenties bij zoals de jaarlijkse Habit Summit aan Stanford University in Silicon Valley. Daar worden allerlei trucs uitgewisseld uit de psychologie en zelfs best practices van gokbedrijven uit Las Vegas.

Op het World Economic Forum in Davos eind januari, een jaarvergadering van wereldleiders, topmanagers en wetenschappers, werden grote techbedrijven meermaals vergeleken met de tabaksindustrie.

Over de vraag of dwangmatig smartphone- en socialemediagebruik volgens de officiële definities een verslaving is, is al jaren discussie onder verslavingspsychologen. Maar eerder deze week riepen meerdere Nederlandse verslavingsdeskundigen in het Algemeen Dagblad op om de problemen serieus te nemen.

Ethische standaarden

De oud-medewerkers verenigd in het CHT willen onder meer samen met techbedrijven tot betere ethische standaarden voor apps komen, en veel meer overleggen met politici over wetgeving die onwenselijke gevolgen van technologie moet verzachten. Ze vestigen hun hoop op smartphonemakers zoals Apple en Samsung. Die bedrijven verdienen namelijk vooral geld aan het verkopen van smartphones zelf in plaats van aan apps, die gericht zijn op het vasthouden van de gebruiker. Deze bedrijven zouden de app-makers bijvoorbeeld beperkingen kunnen opleggen via hun App-stores. Overheden zouden volgens het CHT techbedrijven moeten dwingen om de negatieve gevolgen van “aandachtsextractie” op te nemen in jaarverslagen.

Het probleem dringt inmiddels ook door in de bestuurskamers van de grote techbedrijven. Apple-topman Tim Cook zei vorige maand dat hij zijn 14-jarige neefje niet op sociale media laat. Cook kreeg vlak daarvoor te maken met bezorgde aandeelhouders die hem waarschuwden dat Apples producten kinderen op grote schaal verslaafd maken. “We nemen deze verantwoordelijkheid serieus, zeker als het aankomt op het beschermen van kinderen”, reageerde Apple.

Facebook wees in de laatste kwartaalcijfers op het feit dat gebruikers in totaal 50 miljoen uur mínder op het sociale medium hebben doorgebracht. Dat communiceerde het bedrijf als een overwinning.

    • Wouter van Noort