Ongemak over ras op het Binnenhof

Praten over ras

De uitspraken van Forum voor Democratie over volkeren en hun IQ roepen politieke verontwaardiging op. Maar daar zit ook ongemak achter.

Thierry Baudet en Theo Hiddema (FvD) zaterdag op hun persconferentie. Foto Lex van Lieshout/ANP

Of Geert Wilders het niet erg vindt dat de ‘schijnwerpers’ nu steeds op Forum voor Democratie staan en minder op hem? De PVV-leider is op dinsdagmiddag op weg naar de plenaire zaal van de Tweede Kamer, hij schudt zijn hoofd. „Nee, nee. Bij dít onderwerp ben ik daar niet rouwig om.”

Dit onderwerp is: ras. In De Telegraaf zei Tweede Kamerlid Theo Hiddema (FvD) dinsdag dat „allang bewezen was” dat er een verband is tussen IQ en volkeren. „Dat is wetenschap.”

De politieke reacties waren fel – van links tot rechts. „Iedere suggestie over een verband tussen IQ en ras is verwerpelijk”, zei CDA-leider Sybrand Buma. Gert-Jan Segers (ChristenUnie) noemde de uitspraken van Hiddema „bizar” en „ver verwijderd van iedere redelijkheid en beschaving”. Volgens D66-leider Alexander Pechtold hebben de FvD-Tweede Kamerleden Thierry Baudet en Hiddema de neiging om „in een eloquent en elitair sfeertje kwajongensstreken uit te halen, die ondertussen wel een grens over gaan.”

Als politieke provocatie waren de uitspraken van Hiddema net weer een stap verder dan de ‘homeopathische verdunning van het Nederlandse volk’ waar Thierry Baudet eerder mee kwam – en daardoor effectief: met steeds extremere uitingen trekt FvD veel aandacht naar zich toe. „De dag is kennelijk gekomen dat we moeten spreken over rassen”, zei SP-leider Lilian Marijnissen in de plenaire zaal van de Tweede Kamer: „Diep- en dieptriest.”

De ophef komt voort uit een lezing van minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66), afgelopen vrijdag. Daarin noemde ze FvD „geobsedeerd” door „het praten over rassen”. De partij is volgens haar een groter gevaar voor de „kernwaarden van Nederland” dan de PVV. Baudet deed op zaterdag aangifte tegen Ollongren en daarna gaf Hiddema zijn interview.

Het ‘echte probleem’ van Wilders

Achter alle politieke verontwaardiging zit ook ongemak. Bijvoorbeeld voor Wilders. Hij is zelf veroordeeld wegens wegens groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie na zijn uitspraak over ‘minder Marokkanen’, maar moet publiekelijk niets hebben van praten over ras of huidskleur. In december zette hij de Rotterdamse PVV-lijsttrekker aan de kant wegens racistische uitlatingen. Nu is er een ándere rechtse partij die het taboe van praten over uiterlijke kenmerken doorbreekt.

De ophef over FvD leidt volgens de PVV af van het „echte probleem”. „Wat voor IQ of huidskleur iemand heeft, zal me een worst zijn”, zegt Wilders op dinsdag in de wandelgangen van de Tweede Kamer. „De islam als ideologie en cultuur, dáár hebben we een probleem mee.”

Ook voor de linkse oppositie is de ophef lastig. GroenLinks, SP en PvdA willen het liefst praten over banen, inkomen en de groeiende ongelijkheid. Als de politieke discussie over identiteit of migratie gaat, weten ze, leggen ze het af tegen conservatief rechts. GroenLinks-leider Jesse Klaver zei eind vorig jaar nog dat hij het zo weinig mogelijk over sociaal-culturele thema’s wilde hebben. Toch vroeg hij nu meteen een Kamerdebat aan over de uitspraken van Hiddema. „Dit heeft alle kenmerken van racisme.”

Rechtse partijen willen het wél: praten over identiteit. CDA-leider Buma dankte er voor een belangrijk deel zijn verkiezingswinst van vorig jaar aan. VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff bekritiseerde vorige week nog uitgebreid het besluit van de NOS om bij voorkeur voortaan over ‘witte’ in plaats van ‘blanke’ mensen te spreken.

Maar een verschil maken op basis van huidskleur – daar willen ook de cultureel-conservatieve partijen ver van blijven. Hun strategie: elke uitspraak die daarbij in de buurt komt, fel veroordelen, maar het er ook niet al te lang over hebben. Buma noemde het tumult over Hiddema „een soap”. „Een minister roept iets over een Kamerlid. Die doet aangifte tegen de minister. En dan vraagt een ander Kamerlid een debat aan over wat wéér een ander Kamerlid gezegd heeft.”

‘Morele zelfverheffing’

En D66? Pechtold wilde dinsdag graag aan journalisten uitleggen hoe „gevaarlijk” hij de discussie vond. „Dit gaat erover of zwarte mensen minder intelligent zijn dan witte mensen.” Pechtold is consequent, al jarenlang spreekt hij zich bijvoorbeeld uit tegen de opvattingen van de PVV over moslims. Maar dit conflict met Forum voor Democratie komt D66 electoraal lang niet slecht uit: bij de gemeenteraadsverkiezingen van volgende maand ziet D66 in alle grote steden de PVV of FvD als ideale tegenstander.

Al wilde Pechtold ook weer niet zover gaan om het debat van Jesse Klaver over Hiddema te steunen. Dat debat komt er nu ook niet. GroenLinks kreeg alleen de steun van SP, PvdA, Partij voor de Dieren en Denk. En van Forum voor Democratie. Theo Hiddema zei: „Ik wil de heer Klaver zijn moment van morele zelfverheffing niet ontnemen.”

Correctie 7/2/18: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Wilders was ‘veroordeeld wegens racisme’. Dat is onjuist. Wilders werd veroordeeld wegens groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie.

    • Petra de Koning
    • Thijs Niemantsverdriet