Nieuwe dynamiek: Schulz weg als partijleider

Ministersploeg Slagen twee oude partijen in het organiseren van nieuwe dynamiek? Dat is onzeker. De verrassing moet komen van de nieuwe Bondsdag.

Foto Tobias Schwarz/AFP

Een ‘nieuwe dynamiek voor Duitsland’ belooft het Duitse regeerakkoord van CDU, CSU en SPD. Maar is een nieuw kabinet onder leiding van Angela Merkel (63), die al sinds 2000 leider van de CDU is en sinds 2005 bondskanselier, wel in staat om die nieuwe dynamiek op gang te brengen?

Veel zal daarbij afhangen van de mannen en vrouwen die als ministers tot de regering zullen toetreden. Enkele namen zijn al bekend.

Het ministerie van Financiën, dat van 2009 tot 2017 werd geleid door de politieke veteraan Wolfgang Schäuble (CDU, 75 jaar), komt in handen van de SPD, met als minister de huidige burgemeester van Hamburg, Olaf Scholz (59). Dat is tegelijk een wisseling van generatie en van politieke kleur. Van 2007 tot 2009 was Scholz minister van Arbeid. Hij geldt als een pragmatisch bestuurder, geen uitgesproken ideoloog.

Als partijleider heeft Martin Schulz zijn aanhang vaak bezworen, ook dezer dagen weer, dat Duitsland met de SPD in de regering zal breken met de harde bezuinigingspolitiek waarmee Schäuble zich in delen van (Zuid-)Europa zo onpopulair maakte. En het regeerakkoord belooft ook meer geld voor Europa en intensieve samenwerking met Frankrijk bij het hervormen van de Europese Unie en de eurozone.

Of Scholz werkelijk het gezicht wordt van een nieuwe Duitse financiële politiek in Europa, is lang niet zeker. Want nog afgezien van zijn eigen behoudende instincten: zoals ook Schäuble heeft ondervonden (onder meer toen de vraag was of Griekenland nog in de eurozone kon blijven) bepaalt uiteindelijk de bondskanselier het beleid.

Martin Schulz

Intussen zorgt de SPD voor een opmerkelijke verandering. Martin Schulz maakte woensdag bekend dat hij terugtreedt als partijleider en dat hij fractievoorzitter Andrea Nahles voordraagt als opvolger. Stemt het partijcongres daarmee in, dan zit de leider van de SPD straks niet in het kabinet, maar in het parlement.

Nahles heeft het talent in vierkante bewoordingen te zeggen waar het op staat. Toen het er afgelopen najaar naar uitzag dat er een regering zou komen van CDU, CSU, FDP en Groenen, maakte Nahles zich al op om oppositieleider te worden.

Ze trad af als (demissionair) minister van Arbeid en nam afscheid van haar christen-democratische collega’s met de woorden dat ze hen voortaan „op hun bek” zou slaan. Oppositieleider wordt ze niet, en ze verklaarde later dat de uitspraak hoe dan ook als grapje was bedoeld. Maar als fractie- én partijleider heeft ze meer mogelijkheden haar partij te profileren dan een partijleider zou hebben die tevens minister is.

Vertrouwde figuren

Als er nieuwe dynamiek komt, zal die tenminste óók van Merkel, en van haar Franse partner, president Macron, moeten komen. Of de aanstaande minister van Buitenlandse Zaken Martin Schulz veel over het Europese dossier te zeggen krijgt, is nog maar de vraag.

Merkel kiest voor een aantal vertrouwde figuren om zich heen. Haar Kanzleramt-minister Peter Altmaier, die de afgelopen maanden Financiën erbij deed, gaat naar Economische Zaken en Energie. Ursula Von der Leyen blijft vermoedelijk op Defensie. Ook de man die volgens Duitse media op Binnenlandse Zaken komt, de 68-jarige CSU-leider Horst Seehofer, al tien jaar minister-president van Beieren en ooit op landelijk niveau minister van gezondheid onder Helmut Kohl, zal niet meteen door iedereen herkend worden als voorbeeld van nieuwe dynamiek.

Lees ook: Merkel IV doemt op uit besprekingen – klaar is het nog niet

Wél een grote verandering zal zich voltrekken in de verhouding van de nieuwe regering met de bondsdag. De vorige Grote Coalitie van CDU, CSU en SPD had alleen te maken met twee kleinere oppositiepartijen (Die Linke en de Groenen), die het op belangrijke punten met de regering eens waren. Nu is niet alleen de liberale FDP teruggekeerd in het parlement, met als leider Christian Lindner, die graag de confrontatie zoekt. Bovendien is de grootste oppositiepartij nu de AfD, die leeft van kritiek op Merkel en haar beleid. Dat kan voor zeker zo veel nieuwe dynamiek zorgen als de nieuwe ministersploeg.

    • Juurd Eijsvoogel