Merkel IV doemt op uit besprekingen – klaar is het nog niet

Pijnlijke compromissen Om de SPD tot meeregeren te bewegen, moest bondskanselier Angela Merkel veel toegeven. De coalitie is rond, maar de socialisten blijven verdeeld.

Bondskanselier Merkel (CDU), CSU-leider Horst Seehofer (links) en Martin Schulz, die woensdag terugtrad als SPD-leider. Foto: Tobias Schwarz/AFP

Zwak SPD boekt opmerkelijk goed resultaat

Vanuit een positie van zwakte heeft de SPD een opmerkelijk goed resultaat geboekt bij de onderhandelingen over een nieuwe Duitse regeringscoalitie. Woensdag werden de CDU van bondskanselier Merkel, de Beierse zusterpartij CSU en de SPD het eens over een regeerakkoord én over de verdeling van de ministersposten.

Bij de verkiezingen in september haalde de SPD, ooit een van de twee grote volkspartijen, niet meer dan 20,5 procent van de stemmen. En toch krijgt ze in de nieuwe regering maar liefst zes ministeries, en niet de minste: Financiën (algemeen gezien als het belangrijkste departement), Buitenlandse Zaken, Arbeid en Sociale Zaken, Justitie, Gezinszaken en Milieu.

Dat zijn evenveel ministersposten als de CDU krijgt, die bij de verkiezingen 32,9 procent van de stemmen haalde. De CDU heeft daarbij nog wel het kanselierschap, maar met deze verdeling kan de SPD met goede moed de eigen 460.000 leden onder ogen komen, die nu in een stemming per post hun goedkeuring moeten geven voor Merkel-IV kan aantreden. De uitslag wordt op 4 maart bekendgemaakt.

Het is de SPD echter niet gelukt nog veel te veranderen aan het programma-op-hoofdlijnen waarover de drie partijen het eerder al eens werden.

Een buitengewoon partijcongres gaf de SPD-leiding op 21 januari toestemming verder te onderhandelen, maar met de opdracht concessies af te dwingen op het gebied van zorg, arbeidsmarkt en vluchtelingen.

Dat was hoog gegrepen. De gehoopte burgerverzekering, die een eind moest maken aan de tweedeling tussen particulier en ziekenfondsverzekerden, komt in het regeerakkoord niet voor. Ook wordt geen eind gemaakt aan de praktijk van makkelijk opzegbare tijdelijke arbeidscontracten, al is wel van een inperking sprake. En voor asielzoekers met een beperkte vluchtelingenstatus komt er geen uitbreiding van de mogelijkheid voor familiehereniging.

Nog steeds is de SPD bitter verdeeld over de nieuwe regering. Het verzet tegen de nieuwe coalitie is ook gericht tegen een bepaalde stijl van politiek bedrijven, twitterde de leider van de Jonge Socialisten, die het verzet leidt. Hij doelde op SPD-leider Schulz, die eerst verzekerde dat zijn partij niet weer met Merkel in zee zou gaan, en dat nu toch doet. Maar nu Schulz het SPD-voorzitterschap woensdag heeft opgegeven, kan de partij beginnen aan interne vernieuwing.

Lees ook: Nieuwe dynamiek: Schulz weg als partijleider

Het CDU van Merkel moet veel toegeven

Begin deze week zei Angela Merkel dat ze tot „pijnlijke compromissen” bereid was, om een nieuwe regeringscoalitie van CDU, CSU en SPD tot stand te brengen. En pijnlijk waren de compromissen, vooral bij het verdelen van de zetels in het kabinet.

Maar nu kan de vrouw die al sinds 2005 bondskanselier is, zich opmaken voor een vierde ambtstermijn. Ze is de SPD zó ver tegemoetgekomen dat de leden van die partij, die zich nog over de nieuwe Grote Coalitie moeten uitspreken, goede gronden hebben om vóór te stemmen.

Merkels partij, de CDU, zal in de nieuwe regering duidelijk minder sterk vertegenwoordigd zijn, en minder zichtbaar, dan ze de afgelopen vier jaar was in dezelfde combinatie. Niet alleen moet de CDU het sleutelministerie van Financiën afstaan aan de sociaal-democraten. Binnenlandse Zaken, een ander kerndepartement, raakt de CDU eveneens kwijt – aan de kleine zusterpartij CSU.

Omdat Buitenlandse Zaken ook naar de SPD gaat, is de schrale oogst voor de CDU dat Economische Zaken en Defensie nu haar zwaarste posten zijn.

Daarnaast krijgt de partij Onderwijs, Gezondheid, Landbouw en de minister van het Kanzleramt. De CSU krijgt naast Binnenlandse Zaken Verkeer en Ontwikkelingssamenwerking.

Merkel is pragmatisch en heeft in twee kabinetten getoond dat ze goed kan samenwerken met SPD-ministers. Bovendien ligt er een regeerakkoord waar haar partij en zusterpartij duidelijk hun stempel op hebben gedrukt, ook al zegt Martin Schulz juist dat er een „SPD-handschrift” in herkenbaar is. Merkel kan zich straks samen met de sociaal-democraten én de regering van de Franse president Macron gaan wijden aan wat het grote project van vermoedelijk haar laatste kabinet zal worden: het versterken en vernieuwen van de aangeslagen Europese Unie.

Steeds meer is de CDU een soort kiesvereniging voor Merkel geworden. De hele campagne stond in het teken van haar, want haar populariteit bezorgde de partij verkiezingsoverwinningen.

Toen die populariteit afnam, ging het ook meteen met de partij slechter. Nu heeft ze opnieuw haar onmisbaarheid voor de CDU bevestigd: zij blijft hét gezicht van de CDU in de regering, gevaarlijke rivalen dienen zich nog niet aan en haar conservatieve criticus in de partij, Jens Spahn, lijkt geen ministerschap te krijgen. Een CDU-partijcongres zal zich eind februari over het akkoord uitspreken, maar Merkel lijkt zich daar geen zorgen over te hoeven maken.

    • Juurd Eijsvoogel