Merkel betaalt hoge prijs voor akkoord over coalitie met SPD

Voordat het vierde kabinet van Merkel rond is, moet het regeerakkoord nog worden goedgekeurd door de bijna 460.000 leden van de SPD.

Merkel (CDS/CSU) en Schulz (SPD) schudden elkaar de hand na verkennende gesprekken tussen hun partijen op 12 januari. Foto Markus Schreiber/AP

Duitsland heeft meer dan vier maanden na de verkiezingen eindelijk een regeerakkoord – maar daarmee nog altijd geen nieuwe regering. Na een marathon-onderhandeling van bijna 24 uur werden CDU, CSU en SPD het deze woensdagochtend eens over een gedetailleerd programma voor de komende vier jaar.

CDU-leider en bondskanselier Angela Merkel is de andere twee partijen bij de verdeling van de ministersposten ver tegemoet gekomen: om deze coalitie mogelijk te maken, om haar eigen positie veilig te stellen en om Duitsland aan een nieuwe regering te helpen. De CDU kwam in september als grootste partij uit de bus maar was ernstig verzwakt, wat ook weer blijkt uit dit onderhandelingsresultaat.

De SPD is sterk verdeeld over deelname aan deze coalitie. Pas als de 460.000 SPD-leden in meerderheid hebben ingestemd, welk proces zo’n drie weken zal duren, zal de SPD het akkoord definitief ondertekenen. Pas dan kan de vierde regering-Merkel benoemd worden.

De verkiezingen zorgden in september vorig jaar voor een flinke verschuiving in het Duitse politieke landschap: Merkel blijft, maar AfD is de échte winnaar

Zware ministersposten voor SPD

De SPD krijgt in de nieuwe regering de vier zware ministersposten Financiën, Buitenlandse Zaken, Arbeid en Sociale Zaken en Justitie. De burgemeester van Hamburg, Olaf Scholz, wordt volgens Duitse media minister van Financiën. Met Financiën en Buitenlandse Zaken kan de SPD een belangrijke rol spelen bij de voorgenomen hervorming van de Europese Unie en de eurozone.

Ook de CSU krijgt een belangrijk ministerschap: CSU-voorzitter Horst Seehofer zou minister van Binnenlandse Zaken worden. Daaraan wordt de nieuwe portefeuille ‘Heimat’ toegevoegd, waarmee de nieuwe regering het belang wil erkennen van de verbondenheid van burgers met hun geboortegrond en met lokale waarden en gebruiken.

Als grootste partij krijgt de CDU nog steeds het bondskanselierschap. Ook mag zij de ministers van onder meer Defensie en Economische Zaken aanwijzen en de minister van het Kanzleramt, een soort chefstaf van de bondskanselier.

De coalitie zal zich volgens het akkoord hard maken voor een „nieuw begin voor Europa”, onder meer door „versterking van de Europese integratie” en hervorming van de eurozone in nauwe samenwerking met Frankrijk. Verder willen de partijen het Europese noodfonds ESM ontwikkelen tot een Europees Monetair Fonds.

In het binnenland zijn grote investeringen afgesproken in onder meer woningbouw, voor meer personeel in de zorg, betere kinderopvang en versterking van politie en justitie.

Lees ook: Hoe Duitsers hun land zien na twaalf jaar Merkel

Merkel wekt geen enthousiasme

Bondskanselier Merkel, sinds 2005 aan de macht, slaagde er nog niet in enthousiasme voor de nieuwe samenwerking te wekken. In haar eigen partij heerst scepsis, die versterkt zal worden door de hoge prijs die ze betaalde om de SPD tot regeren te bewegen.

Bij de verkiezingen in september leden alle drie de partijen na vier jaar samen regeren zwaar verlies. De les leek: de kiezers willen niet méér van het zelfde. Toch lijkt de regering-Merkel IV sterk op een voortzetting van de ploeg die het land de afgelopen vier jaar heeft geregeerd.

Tussen de partijen heerst weinig vertrouwen. Een bijkomend probleem voor de coalitie is dat de partijleiders – Angela Merkel (CDU), Martin Schulz (SPD) en Horst Seehofer (CSU) – afgelopen maanden in hun eigen partijen aan macht hebben ingeboet. Merkel kon slechts na een ongekend lange formatie een regeerakkoord uitonderhandelen. Aangenomen wordt dat zij straks aan haar laatste ambtstermijn begint en dat de strijd om haar opvolging niet lang op zich zal laten wachten.

Correctie (7 februari 2018): In een eerdere versie van dit artikel was sprake van 450.000 SPD-leden. Dat is onjuist. De SPD telt 460.000 leden.

    • Juurd Eijsvoogel