Europarlement en lidstaten op ramkoers over kiezen Commissievoorzitter

Met de EU-verkiezingen in het vooruitzicht proberen EU-leiders het kiesproces van de nieuwe ‘Jean-Claude Juncker’ naar zich toe te trekken.

Het europarlement Foto Lex van Lieshout/ANP

Het Europees Parlement weigert zijn sleutelrol op te geven bij het kiezen van de nieuwe ‘Jean-Claude Juncker’. In een woensdag aangenomen resolutie dreigt het zelfs elke toekomstige voorzitter van de Europese Commissie te blokkeren, als er aan dit voorrecht wordt getornd.

Bij de laatste Europese verkiezingen van 2014 werd voor het eerst gewerkt met ‘spitzenkandidaten’ - door politieke fracties in het Europees Parlement naar voren geschoven kandidaat-voorzitters - die tijdens de campagne met elkaar in debat gingen. Veel Europese regeringsleiders zijn daar niet blij mee, omdat ze zelf achter gesloten deuren willen bepalen wie de nieuwe baas van Europa wordt, zoals tot 2014 gebruikelijk was.

Met nieuwe EU-verkiezingen in aantocht, in mei 2019, proberen EU-leiders dit proces weer naar zich toe te trekken. Ze willen hierover praten op een EU-top op 23 februari. Volgens nieuwssite Politico hebben veel landen zich al uitgesproken tegen spitzenkandidaten, waaronder Nederland, Polen, Hongarije, Tsjechië, Slowakije en Portugal. Ook de Franse president Macron zou geen fan zijn, hoewel hij wel pleit voor versterking van de Europese democratie.

Transparant of verdwijnen

Volgens het Europees Parlement is het systeem van spitzenkandidaten “een succes” gebleken. “De EU moet democratischer en transparanter zijn of zal simpelweg verdwijnen”, aldus de Spaanse christendemocraat Esteban González Pons. “Het feit dat burgers weten wie kandidaat is om Commissievoorzitter te worden vóór de verkiezingen, is een belangrijke stap in de goede richting.”

Voor het dreigement om door Europese leiders zelf naar voren geschoven kandidaten te blokkeren, was woensdag een brede meerderheid: van de 751 Europarlementariërs stemden slechts 160 tegen.

Het Europees Parlement stemde woensdag ook over wat er moet gebeuren met de Britse zetels na de Brexit: 46 zetels worden geschrapt, de resterende 27 gaan naar landen die momenteel ondervertegenwoordigd zouden zijn, waaronder Nederland. Dat kan er mogelijk drie zetels bij krijgen.

Lees ook: Nederland maakt door Brexit kans op drie extra EP-zetels

Er was woensdag geen meerderheid voor het gebruik van de zetels in een ‘transnationale kieslijst’. Dit geldt als het paradepaardje van Macron. De kandidaten hierop zouden in elk EU-land verkiesbaar zijn. Maar de vrees is dat zo’n lijst vooral grote landen met veel kiezers bevoordeelt.

Vicevoorzitter afgezet

Woensdag werd ook besloten om de Poolse Europarlementariër Ryszard Czarnecki af te zetten als vicevoorzitter van het parlement. Czarnecki is van de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), die op ramkoers ligt met Brussel over de rechtstaat en omstreden benoemingen van rechters. Hij raakte in opspraak nadat hij een kritische collega voor ‘szmalcownik’ had uitgemaakt, de benaming voor Polen die tijdens de Tweede Wereldoorlog joden afpersten in ruil voor ‘bescherming’.

Het parlement spreekt van „een serieuze misdraging” door Czarnecki en besloot hem van zijn prestigieuze post te ontheffen. De grote meerderheid (447 voor) hiervoor laat eens temeer zien hoe geïsoleerd Polen is geraakt binnen de EU.

Lees ook: Ambitieuze Juncker belooft veel. Té veel?
    • Stéphane Alonso