Onderhandelen met Turkije: weglopen, terugkeren, weglopen

Nederlands-Turkse relaties Nederland opnieuw in botsing met Turkije. De ambassadeur is formeel teruggehaald. Een tactische of een echte breuk?

Minister Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken, VVD) trekt de Nederlandse ambassadeur terug uit Turkije. Maar voorlopig blijft de Nederlandse vlag wapperen op het Nederlandse consulaat in Istanbul. Foto: ERDEM SAHIN/EPA

Ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken verzuchtten al jaren geleden: onderhandelen met de Turken is te vergelijken met het kopen van een tapijt op een Turkse bazaar. Het is van hun kant steeds hetzelfde patroon: opstaan, weglopen, terugkeren, nog eens weglopen, terugkeren. Zo kan het eindeloos heen en weer gaan.

Maar nu lijken de zaken omgedraaid. In het oplossen van de al tien maanden durende diplomatieke ruzie tussen Nederland en Turkije heeft minister Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken, VVD) zich de rol van de tapijthandelaar aangemeten. Hij heeft de onderhandelingen met de Turken afgebroken en besloten de Nederlandse ambassadeur in Ankara, Kees van Rij, die toch al sinds maart vorig jaar niet meer welkom was, formeel terug te trekken. „Hoe lang moet je doorpraten? We zijn al een paar maanden bezig, we kwamen niet meer verder en dan moet je duidelijkheid scheppen”, aldus Zijlstra maandag tegenover journalisten.

Lees ook: Nederland breekt met Turkije

Opgestaan en vertrokken dus. Er is „een pauze in de gesprekken met Turkije gekomen” heet het officieel van Nederlandse zijde. De onwelkome ambassadeur is nu formeel teruggehaald en zolang Nederland geen ambassadeur in Ankara heeft, zal Den Haag ook geen toestemming verlenen voor een nieuwe Turkse ambassadeur zich in Nederland te vestigen.

De gesprekken zijn weliswaar afgebroken, maar dit betekent niet dat de al meer van vierhonderd jaar bestaande diplomatieke betrekkingen ook zijn verbroken. Het overige werk op het vlak van bijvoorbeeld politiesamenwerking en handel gaat gewoon door.

Temeer daar de Turken, berucht vanwege hun door trots aangedreven heetgebakerde karakter, vrij rustig hebben gereageerd op de Nederlandse stap. Een regeringswoordvoerder in de Turkse hoofdstad Ankara benadrukte maandagmiddag dat de diplomatieke relaties tussen beide landen nog altijd bestaan. Hij sprak de hoop uit dat snel een oplossing kan worden gevonden.

Blijft de vraag waarom beide landen die zo dicht bij een vergelijk leken te zitten over het bijleggen van hun vorig jaar maart ontstane conflict, het toch maar niet eens konden worden. De ruzie ontstond nadat Nederland Turkse ministers toestemming weigerde Turkse Nederlanders in Rotterdam toe te spreken in het kader van een referendumcampagne voor een Turkse grondwetswijziging.

Het leidde er uiteindelijk toe dat de Turkse minister van Familiezaken Fatma Kaya onder politiebegeleiding de grens met Duitsland werd overgezet. Uit dat land was zij eerder op de dag onaangekondigd naar Nederland gekomen. In een reactie besloot Turkije alle politieke contacten met Nederland op te schorten en de Nederlandse ambassadeur niet meer tot Turkije toe te laten.

Lees ook de reconstructie van de diplomatieke rel in Rotterdam: Waarom laten ze die vrouw niet gewoon binnen?

President Recep Tayyip Erdogan haalde vervolgens fel uit en noemde Nederland „fascistisch” en „een overblijfsel van het nazisme”. Ook hekelde hij het optreden indertijd van Nederlandse militairen in Srebrenica die zich tegen moslims gekeerd zouden hebben.

Daarna is achter de schermen op ambtelijk niveau geprobeerd tot een vergelijk te komen. Een ontmoeting begin december tijdens een Navo-beraad in Brussel tussen de toen net als nieuwe minister aangetreden Halbe Zijlstra en zijn Turkse ambtgenoot Cavusoglu zorgde voor enige ontspanning.

Zeker nadat president Erdogan eind december verklaarde te streven naar herstel van de betrekkingen met een aantal westerse landen waaronder Nederland was de verwachting dat de Nederlandse ambassadeur weer spoedig naar zijn post zou kunnen terugkeren.

Maar volgens minister Zijlstra bleef Turkije maar excuses eisen van Nederland voor wat er vorig jaar in Rotterdam was gebeurd. Dat weigert Nederland. Zijlstra streefde naar een compromisformule waarin werd erkend dat beide landen hun eigen visie hebben op de gang van zaken en dat weer naar de toekomst moest worden gekeken. Er moest in de woorden van Zijlstra sprake zijn van „gelijk oversteken”.

Volgens bronnen op het ministerie van Buitenlandse Zaken lag het nu inwerking getreden scenario al enige tijd klaar op het ministerie van Buitenlandse Zaken en is een geen enkelverband met de Turkse invasie in Noord Syrië.

Hoe de zaak ook afloopt, de nu teruggetrokken ambassadeur Kees van Rij keert in geen geval terug. Hij krijgt een andere functie.

    • Mark Kranenburg