Column

Op het ministerie van Nepnieuws

In de film The Post zien we hoe Washington Post-hoofdredacteur Ben Bradlee zijn beste redacteuren thuis uitnodigt om het nieuws uit de vierduizend Pentagon Papers in acht uur tijd tot een artikel te maken. Er lopen juristen door de kamers, die hem en de uitgever ervanaf proberen te praten, maar ze zetten door: „De enige manier om het recht op publiceren uit te oefenen, is door te publiceren.”

De scène is met te veel trompetmuziek en typegeluiden aangezet, en echt gewerkt wordt er ook al niet in de newsroom van The Post. Regisseur Spielberg wil zijn publiek vooral herinneren aan de journalistieke heroïek in de jaren zeventig en ik ben daar ook niet ongevoelig voor.

De journalistiek wás in die tijd ook zelfbewust en krachtig. Hoe Bradlee zijn verslaggevers kon opzwepen: „Get some harder information next time.” En toen het Witte Huis een publicatie afkraakte: „We stand by our story.” Kritisch naar binnen, loyaal naar buiten.

In het Witte Huis regeerde de leugen, en de krant was een instituut om rekening mee te houden. In de net verschenen documentaire The Newspaperman, zegt Bradlee, gevraagd naar de essentie van zijn taak: „It’s not to be loved, but to go after the truth.”

Dat was de tijd dat mensen nog dachten dat een journalistieke scoop de opruiming van een misstand zou betekenen. Maar hoe zelfverzekerd kun je zijn als de president tweeduizend leugens per jaar produceert? Hoe vaak gebeurt het nou dat een machthebber omwille van de waarheid moet aftreden? Daar waakt zijn communicatie-expert wel voor; dat hebben ze allemaal geleerd van Nixon en Watergate. Alleen als het fort in brand staat, de deuren zijn ingeramd en de muur vol bressen zit. Opstelten, Teeven en Van der Steur zijn tegenstribbelend door de zijdeur afgegaan.

Nu lees ik dat minister Ollongren de media te hulp wil schieten. Ze ziet het als haar taak om nepnieuws te bestrijden. Ze wil de website EU vs Disinfo versterken, een dienst van de Europese Unie die de feiten in het nieuws gaat checken en alarm slaat als de berichtgeving niet klopt. Ongelukkig genoeg wezen de Euro-factcheckers meteen twee Nederlandse artikelen aan die bij nader inzien geen nepnieuws bevatten.

„Niet censureren, maar markeren” – zo noemde Ollongren de werkwijze van deze site. Het klinkt mij als een akelig subtiel verschil in de oren. Hulp aanvaarden van de macht die je moet controleren. Daar is extra wantrouwen op z’n plaats. Zoals het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde over de publicatie van de Pentagon Papers: „The press is to serve the governed, not the governors.”

Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.