Opinie

Nederland, tel je zegeningen!

Plakkaat Een document als het Plakkaat van Verlatinghe toont ons dat het niet vanzelf spreekt dat we in een land vol vrijheden leven, schrijft .

Plakkaat van Verlatinghe, pagina 1 Foto Nationaal Archief

Er is verbazing, ja verontwaardiging over de verkiezing van het Plakkaat van Verlatinghe tot Pronkstuk van Nederland, Maar het Nationaal Archief, universitair docenten vaderlandse geschiedenis en geschiedenisleraren in het voortgezet onderwijs zal het een zorg zijn. Immers, een betere manier om brede belangstelling te krijgen voor een historisch document is nauwelijks denkbaar.

In Washington zag ik hoeveel Amerikanen bij de National Archives in de rij stonden om de Declaration of Independence, hun onafhankelijkheidsverklaring van 1776, te bewonderen.

Wij Nederlanders hebben altijd wat moeite om trots te zijn op daden uit het verleden. Behalve als het om sporthelden gaat. Of de Deltawerken. Toch koos Nederland voor het Plakkaat. Ik denk: uit respect voor wat onze voorouders voor elkaar gekregen hebben. Met minder middelen, maar met meer bevlogenheid. Om diezelfde redenen zoeken zovelen naar antwoorden op vragen over hun voorouders. Niet omwille van de trots, maar om te weten wie zij waren en hoe zij leefden. Want wij staan op hun schouders in onze tijd.

Belgium Nostrum

Marc Reynebeau spreekt te makkelijk in termen van Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden. Ik zeg Nederlanden, maar net zo goed kan ik zeggen België: Belgium nostrum, zoals het gebied even vaak wordt aangeduid.

De kern van de opstand lag in het ‘kerngebied’ van de Nederlanden: Holland en Zeeland, van harte gesteund door Brabant, Vlaanderen en Doornik. Economisch-geografisch gezegd: de mondingen van Rijn, Maas en Schelde. Voor dit kerngebied was de periferie – het noorden en oosten van het huidige Nederland – strategisch van belang. Maar veel warmte voelden deze gewesten nog niet voor het kerngebied.

In 1581 lag de scheidslijn in de Nederlanden dus niet Noord-Zuid, maar tussen kern en periferie. Tussen Randstad en de provincie, zouden we nu zeggen. Tussen de gewesten die na 1581 volop profiteerden van de Gouden Eeuw en de gewesten die nog jaren slagveld van de Spanjaarden bleven en de productiegebieden van brandstof (turf), hout en voedsel waren. Denkend aan de gaswinning in Groningen: what’s new?

Nederland, tel je zegeningen! Dankzij dit tv-programma zijn wij ons meer bewust van de topstukken van onze geschiedenis. Zij tonen ons dat het niet vanzelfsprekend is dat wij in een democratisch land leven met veel vrijheden en rechten. Dat daarvoor is gestreden, geleden, gewerkt. Zoals wij het mooi vinden dat zoveel mensen de Nachtwacht en het Meisje met de parel bewonderen, zo kunnen we ook kijken naar het Plakkaat van Verlatinghe, de Vrede van Munster en de grondwetsherziening van 1848, alle te zien in het Nationaal Archief. Het is logisch dat het Plakkaat een Pronkstuk van Nederland is.