Guillermo del Toro’s amfibie in troebel water

Guillermo del Toro’s The Shape of Water wordt geteisterd door twee plagiaatkwesties. Campagneteams van rivalen graven nijver naar ontluisterende informatie over de succesfilm. Of is er meer aan de hand?

Regisseur Guillermo del Toro’s The Shape of Water grossiert in filmprijzen: Gouden Leeuw van Venetië, Golden Globe, DGA, PGA. Onlangs kwamen daar 13 Oscarnominaties bovenop. Maar dan belandt je in troebel water: campagneteams van rivalen graven nijver naar ontluisterende informatie.

Zo wordt The Shape of Water geteisterd door twee plagiaatkwesties. In Del Toro’s filmsprookje speelt Sally Hawkins de stomme schoonmaakster Elisa die werkt in een geheim defensielab anno 1962. Ze krijgt een warme band met een amfibisch wezen dat daar wordt onderzocht, cq. gemarteld. Als vivisectie dreigt, smokkelt ze hem met hulp van vrienden in een wasmand naar buiten.

‘Story by Guillermo del Toro’ , aldus de titelrol. Zou het? Eerst was er de korte Nederlands afstudeerfilm van Marc S. Nollkaemper uit 2015, The Space Between Us. Over een dystopische wereld waar de zeespiegel stijgt en zuurstof schaars is. In een geheim lab voorkomt schoonmaakster Juliette vivisectie op vismens Adam door hem op een brancard in zee te rollen. Onder water kan ze plots ademen, net als Elisa in The Shape of Water.

Op 22 januari verklaarde de Filmacademie echter dat er van plagiaat geen sprake is. De filmmakers hadden amicaal contact, Del Toro bewees sinds 2011 al aan het project te werken: stom toeval dus. Toch even opletten „of de academie niet opeens een rij nieuwe dure computers heeft”, grapte een Facebookvriend.

Een tweede plagiaatkwestie kan duurder uitpakken. Want waar kwam Del Toro’s idee in 2011 vandaan? Van schrijver Daniel Kraus, zegt hij. Del Toro broedde al jaren op een romance tussen vrouw en amfibie, geïnspireerd door een zwemscène in Creature from the Black Lagoon (1954). Maar hoe? Kraus opperde in 2011 tijdens een ontbijt de schoonmaakster in een defensielab in de Koude Oorlog. Dat idee schoot hem ooit te binnen op een tennisbaan in Iowa, beweert Kraus.

Of was het Paul Zindels wat prekerige toneelstuk Let Me Hear You Whisper, in 1969 én 1990 als tv-film opgenomen door PBS? Daarin krijgt de zwijgzame, eenzame schoonmaakster Helen in een geheim lab een band met een intelligente dolfijn. Helen lijmt hem met sardientjes (hardgekookte eieren bij Del Toro) en danst met een dweilstok op Let me Call You Sweetheart (bij Del Toro op Moonglow). Als vivisectie dreigt, smeekt de dolfijn Helen hem naar de rivier te smokkelen in een wasmand.

Op14 januari werden alle overeenkomsten gerubriceerd door The Hollywood Nerd, een website die in 2013 is geregistreerd door actrice Rachel Style. En laat zij nou net de echtgenote zijn van David Zindel, zoon van de inmiddels overleden Paul Zindel. Drie dagen later stond Let Me Hear You Whisper uit 1969 plots ook op YouTube en toonden de erven-Zindel zich diep geschokt over het plagiaat.

Een profesionele media-operatie? Filmstudio Fox Searchligt kan beter snel de beurs trekken, want The Shape of Water staat zwak. Del Toro heeft wellicht nooit van Paul Zindel gehoord, zijn inspirator en ‘associate producer’ Daniel Kraus zeker wel. Hij zette Zindels boek Pigman onlangs op plek 4 in zijn boeken top 50. In The Guardian verklaarde Fox Searchlight open te staan voor „een conversatie met de erven-Zindel”. Ofwel: hoeveel? Daarna werd het stil. Wellicht dat de schade zo beperkt blijft, maar de Oscarnominatie voor beste orginele script gaat The Shape of Water niet verzilveren.