Spanje is het EU-land met de grootste groep Britse expats (meer dan driehonderdduizend), die zich grote zorgen maken over hun status na Brexit. Vooral kuststeden als Benidorm (op de foto’s) zijn populair.

Foto’s Samuel Aranda/Hollandse Hoogte

De advocaat voor alle Britten, ook die in Berlijn, Barcelona en Bratislava

Jolyon Maugham

Raadsman Joylon Maugham krijgt woensdag uitspraak in de Amsterdamse zaak over Europees burgerschap die ‘65 miljoen Britten treft’.

Vloeiend citeert Jolyon Maugham jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie. Maar als hij rekent valt hij stil. Hoeveel Brexitzaken voert de 46-jarige Britse advocaat? „Vijf? Zes? Eens tellen … Ik geloof vijf”, zegt Maugham op zijn kantoor in Temple, het middeleeuwse Londense stadsdeel waar de chambers, de advocatenmaatschappen, zetelen en kleermakers toga’s op maat aanmeten.

Vanuit deze Britse biotoop komt Maugham met een Europees betoog. „Het Europese sociale model is een uitgesproken onderdeel van mijn identiteit”, zegt hij. De Brexitstem traumatiseerde Maugham. Hij deed wat een advocaat in zo’n geval doet: procederen.

Hij initieerde de zaak waarin het Supreme Court besloot dat het parlement toestemming moest geven voor de Brexit; een klap voor de regering van Theresa May. Bij de kiescommissie wil hij aantonen dat de Vote Leave-campagne onrechtmatig gefinancierd was. In Dublin probeerde hij vergeefs een Brexit-zaak te voeren. In Edinburgh heeft hij rechters gevraagd bij het EU-hof na te gaan of de Britse regering eenzijdig kan besluiten toch niet uit de Europese Unie te stappen. Deze dinsdag kreeg hij te horen dat de rechters dit niet gaan doen. En Maugham hoopt dat de rechtbank in Amsterdam woensdag besluit bij het Europese Hof in Luxemburg de vraag voor te leggen of Britten na uittreding hun EU-burgerschap behouden.

Als je studeert, drinkt en naar bed gaat met andere Europeanen voel je vanzelf verwantschap.

Waarom zoveel zaken?

„De EU is een organisatie gebaseerd op wetten, maar juist rond de Brexit – met seismische proporties – weten wij niet hoe de regels geïnterpreteerd moeten worden, omdat het EU-hof zich er nooit over uitsprak. Politiek snap ik het wel. May denkt dat het tegenstanders van de Brexit sterkt, als blijkt dat haar regering het onderhandelingsresultaat kan afwijzen en in de EU kan blijven. De EU denkt dat de Britten dan een sterkere onderhandelingspositie hebben. Even opmerkelijk is dat niemand wil weten of Britten na de Brexit hun Europees burgerschap behouden. Een vraag die 65 miljoen mensen treft.”

Spanje is het EU-land met de grootste groep Britse expats (meer dan driehonderdduizend), die zich grote zorgen maken over hun status na Brexit. Vooral kuststeden als Benidorm (op de foto’s) zijn populair. Foto’s Samuel Aranda/Hollandse Hoogte

Maar de Britten kozen er toch zelf voor te vertrekken?

„Ik zie waarom het oneerlijk lijkt dat na de Brexit een Brit nog Europees burgerschap geniet, terwijl een Nederlander niet langer automatisch het recht heeft in Londen te wonen. Tegelijkertijd is het moeilijk iemand een recht te ontnemen dat hij of zij bezit. Britten geboren vóór 29 maart 2019, de datum van uittreden, hebben nu eenmaal Europees burgerschap. Koen Lenaerts, president van het EU-hof, noemde eerdere belangrijke uitspraken ‘bouwstenen op weg naar een betekenisvolle visie op Europees burgerschap’. Met deze zaak in Amsterdam nodig ik de rechters uit de volgende stap te nemen: Europeanen zijn wellicht EU-burgers omdat ze geboren zijn in de EU, niet omdat hun vaderland EU-lid is of was.”

Krijgt u gelijk, dan kan May niet haar gewenste eigen migratiebeleid voeren.

„Als Britten inderdaad via het Europees burgerschap het recht behouden zich in de EU te vestigen, kunnen EU-leiders in de onderhandelingen eisen dat de Britse regering EU-burgers dezelfde voorwaarden gunt. Het is aan de Britse regering daarop in te gaan. Uiteindelijk is het beter voor EU-leiders nu zeker te weten hoe het zit. Voor je het weet, spant iemand na de Brexit een zaak aan, oordeelt het EU-hof alsnog dat Britten inderdaad Europees burgerschap behouden en kan de EU daar niks meer aan doen omdat de onderhandelingen over uittreding zijn afgerond.”

Waarom is Europees burgerschap belangrijk?

„Ruim twintig jaar geleden liep ik stage bij Walter Van Gerven, toen advocaat- generaal bij het EU-Hof. Wij spraken over hoe de EU, als technocratische creatie, tot leven kan komen. Dat jij je als Nederlander en Europeaan beschouwt, net zoals een Texaan zich Amerikaan voelt. Ik raakte bevlogen tijdens mijn uitwisselingsjaar in Leuven. Als je studeert, drinkt en naar bed gaat met andere Europeanen voel je vanzelf verwantschap.”

Tegen de BBC zei president Macron dat hij twijfelt of Fransen in een referendum zouden kiezen bij de EU te blijven. In die zin is de EU niet tot leven gekomen.

„De EU is er niet in geslaagd een plek te veroveren in de harten van haar burgers. Maar negeer de successen niet. Vergelijk de EU met de Verenigde Staten, waar een identiteitscrisis woedt, een drugscrisis huishoudt, honderdduizenden mensen van het machtigste land ter wereld noodgedwongen in tenten wonen. Het Europese model heeft die maatschappelijke ontwrichting weten te voorkomen.”

Er wonen meer Britten in Spanje en Frankrijk. Waarom Nederland?

„Een Brit die in Amsterdam woont, maakt veel actiever gebruik van zijn Europese burgerschap dan een Brit die gewoon in het Verenigd Koninkrijk leeft. Dat is een moreel en juridisch verschil. Om dat nuanceverschil tot zijn recht te laten komen moest de zaak buiten het VK behandeld worden. Het was ook een geldkwestie. Ik betaal deze zaak grotendeels zelf. Mij is verteld dat, als ik verlies, ik in Nederland hooguit 3.000 euro hoef te betalen aan advocaten van de overheid. In Engeland kan dat in de miljoenen lopen. Ik hoop dat mijn informatie klopt.”

Maughams specialisatie is belastingrecht en hij staat geregeld rijke Britten en bedrijven bij. Tegelijkertijd adviseerde hij Labour over een links belastingbeleid.

Maugham werd opgevoed door zijn moeder in Nieuw-Zeeland. Pas als tiener ontdekte hij dat zijn biologische vader in Engeland woonde. Via een advocaat betaalde hij Maughams moeder 5 pond per week voor zijn opvoeding. Tot zij hem op zijn zestiende het huis uit zette. Hij trok naar Engeland, werkte als schoonmaker en huurde kamertjes bij oudere mannen. „Hun interesse in mij was niet louter financieel”, twitterde Maugham vorig jaar.

De advocaat is zich ervan bewust dat hij kon opklimmen dankzij een liberale maatschappij met oog voor minderbedeelden. Daarom is hij tegen de Brexit. „De Brexitkwestie werd een proxy-strijd tegen globalisering, liberale waarden, de wijze waarop het VK werd bestuurd.”

Spanje is het EU-land met de grootste groep Britse expats (meer dan driehonderdduizend), die zich grote zorgen maken over hun status na Brexit. Vooral kuststeden als Benidorm (op de foto’s) zijn populair. Foto’s Samuel Aranda/Hollandse Hoogte

Toch is de Brexit een democratisch besluit. Hoever mag een advocaat gaan in het bestrijden van die keuze?

„Mocht ik met een toverstokje kunnen zwaaien, dan zou ik de Brexit niet ongedaan maken. Bij alle zaken die ik aanneem, gaat het erom dat het juiste proces gevolgd wordt, de juiste feiten gewogen worden, de juiste instanties zeggenschap hebben. Het uiteindelijke besluit om de EU te verlaten is aan de kiezers.”

Is het verstandig als Labour zich tegen de Brexit keert?

„Als Labour besluit dat het verstandiger is in de EU te blijven, dan blijven we. Er zijn genoeg Conservatieven in het Lagerhuis die dat ook vinden en die Labour aan een parlementaire meerderheid kunnen helpen. Maar Labour is meer geïnteresseerd in het behalen van voordeel uit de verwarring rond de Brexit.”

Kan Labour de referendumuitslag negeren?

„Als de meerderheid van de mensen in een land de doodstraf wil invoeren, kan een politieke partij die mening verwerpen. De wil van de kiezers negeren na een referendum heeft echter een antidemocratisch element.

„Tegelijkertijd is het onzin dat een meerderheid van de Britten zich ervoor heeft uitgesproken om na de Brexit de interne markt te verlaten. Als je vraagt welk toekomstperspectief op de grootste steun kan rekenen, is er een antwoord. De 17,4 miljoen Britten die tijdens het referendum vóór uittreden stemden hadden tig ideeën over het gewenste soort Brexit. Terwijl de 16,1 miljoen Britten die Remain stemden, hetzelfde wilden: de huidige situatie behouden. Politici die dat ontkennen zijn niet eerlijk.”

Wat zijn straks onze rechten in de EU? Deze vraag legden Britse eisers voor aan de rechter in Amsterdam. Waarom gebeurt dit hier? Lees daarover: rechter Bakels buigt zich over de Brexit.