De val van islamtheoloog Tariq Ramadan

In hechtenis Fransen die eerder waarschuwden voor Tariq Ramadan zien hun gelijk bevestigd nu hij wordt verdacht van verkrachting.

Tariq Ramadan wordt beschuldigd van verkrachting door een ex-salafiste en een anonieme vrouw. De Zwitser zit sinds vorige week vast. Foto Mehdi Fedouach/AFP

In haar in 2016 verschenen autobiografie verzon ex-salafiste Henda Ayari nog een schuilnaam voor de man die haar „fysiek en moreel geweld” had toegebracht. ‘Zobeyr’ noemde ze hem in J’ai choisi d’être libre, een boek waarin ze haar bekering tot de Verlichting beschrijft. Na de #MeToo-campagne durfde ze hem bij naam te noemen: Tariq Ramadan, de vermaarde maar omstreden Zwitserse islamtheoloog. Eind oktober deed ze aangifte tegen hem voor verkrachting en geweld in een Parijs hotel in 2012.

Vorige week meldde Ramadan (55) zich voor verhoor bij de Parijse politie. Na twee dagen ondervraging, waarvoor hij in voorlopige hechtenis moest, is hij vrijdag officieel in staat van beschuldiging gesteld van verkrachting van twee vrouwen. Hij zit in ieder geval vast totdat zijn advocaten deze week met de onderzoeksrechter hebben gedebatteerd over de geldigheid van het voorarrest.

De tweede aangifte kwam een week na die van Ayari en is nu gedetailleerd beschreven door de Franse Vanity Fair. Een anonieme vrouw, die in de pers de naam ‘Christelle’ heeft gekregen, zegt dat ze in 2009 in het Hilton in Lyon door Ramadan bruut verkracht is. Ze verkeerde in een depressie nadat ze door een verkeersongeluk invalide was geworden. Op aanraden van een winkelier was ze het werk van Ramadan gaan lezen, vertelde ze de politie. Ze bekeerde zich tot de islam en raakte met Ramadan in contact.

Ze ontmoetten elkaar in Lyon in de marge van een lezing met de titel ‘Samenleven, islamofobie, Palestina’. Omdat mensen in de hotelbar naar ze keken, zou Ramadan hebben voorgesteld het gesprek voort te zetten in zijn suite. Hij leek „als door de duivel bezeten, als in een horrorfilm” toen ze hem boven trof, zei ze. Hij duwde de kruk waarmee ze loopt weg, sloeg haar en verkrachtte haar extreem gewelddadig, meldde ze de politie. Ze durfde pas aangifte te doen na de eerdere klacht van Ayari.

Rotterdam

Ramadan ontkent alle beschuldigingen en heeft Ayari op zijn beurt aangeklaagd voor laster. In november is hij door de Universiteit van Oxford, waar hij, betaald door Qatar, hoogleraar hedendaagse islamstudies is, „in wederzijds overleg” met verlof gestuurd. De Golfstaat heeft hem intussen de toegang tot het land ontzegd.

Om andere redenen raakte Ramadan eerder in opspraak als duur betaald integratie-adviseur en gasthoogleraar ‘burgerschap en identiteit’ in Rotterdam. Na bijna twee jaar politiek debat over onder andere zijn werk voor een tv-zender van de Iraanse staat werd hij zomer 2009 door de gemeente ontslagen.

De misbruikzaken zijn volgens de Franse polemist Caroline Fourest, die in 2004 een vernietigend boek over Ramadan schreef, slechts het topje van de ijsberg. In Zwiterse media kwamen ook al ex-studentes aan het woord die hem van grensoverschrijdend gedrag betichten. De man die onvermoeibaar de deugdzaamheid van een islamitische levensstijl bepleitte, zei ‘Christelle’, leek voor zichzelf andere normen te hanteren.

Maar het is vooral vanwege Ramadans denkbeelden dat Fourest en andere Fransen triomfantelijk op zijn publieke val hebben gereageerd. Volgens Fourest, die voor het anti-religieuze satirische blad Charlie Hebdo werkte, heeft Ramadan „twee gezichten”: in massamedia bepleit hij een gematigde, liberale islam, terwijl hij in toespraken voor volgelingen een meer politieke variant zou prediken, antisemitische uithalen en complottheorieën inbegrepen.

Islamofobie

Ramadan, kleinzoon van de oprichter van de Moslimbroederschap en auteur van een dissertatie over zijn opa, heeft in Frankrijk nooit een leerstoel gehad. Maar juist hier heeft hij veel aanhang, vooral in linkse kring in de banlieue. Al in 1995 werd hem eens toegang tot het land ontzegd. Hij weigerde later in een tv-debat met Nicolas Sarkozy steniging van overspelige vrouwen te veroordelen. Na de aanslag in 2015 bij Charlie Hebdo beklaagde hij zich tot woede van onder anderen Fourest over „normalisatie van islamofobie”.

De recente onthullingen over zijn privéleven hebben tot nieuw debat geleid over de inschikkelijke houding jegens Ramadan van een deel van Frans links. Dat zou zijn term ‘islamofobie’ onkritisch hebben overgenomen. Een groep rond ex-premier Manuel Valls en Fourest (‘Toujours Charlie!’) bepleit een links dat feller strijdt tegen religieuze symbolen in de publieke ruimte, zoals hoofddoekjes.

Lees ook de column van Jutta Chorus: De rookgordijnen van Tariq Ramadan