Even praat Abdeslam, heel even

Rechtbankverslag In Brussel begon maandag het proces tegen Saleh Abdeslam en medeverdachte Ayari. „Bizar, zo’n circus voor twee mannetjes.”

Brussel was maandag het zwaarbewaakte decor van het proces tegen twee verdachten van een schietpartij in 2016. Een van hen is Saleh Abdeslam, verdacht van betrokkenheid bij de aanslagen in Parijs in 2015. Foto Yves Herman/Reuters

Zwijgt Salah Abdeslam of zal hij praten? In het Brusselse Paleis van Justitie, waar het langverwachte Belgisch proces tegen de 28-jarige terreurverdachte maandag begon, was dat de vraag die iedereen bezighield.

Na zijn arrestatie in maart 2016 legde Abdeslam, een van de verdachten van de aanslagen in Parijs in 2015, nog wel een verklaring af. Daarna sprak hij niet meer.

Even voor de middagpauze verbreekt hij zijn stilzwijgen dan toch. Maar nieuwe antwoorden zijn er – vooralsnog – niet te verwachten. „Ik wens geen antwoord te geven op vragen”, zegt hij tegen de rechtbankpresident.

Zes uur eerder, terwijl de rest van Brussel nog wakker moet worden, is het voor de rechtbank al druk. Politie rijdt met sirenes rond op het plein voor het Paleis van Justitie, dat afgezet is met hekken en prikkeldraad. Een helikopter cirkelt boven de stad, waterkanonnen staan klaar. In totaal zijn 150 agenten ingezet. Journalisten van over de hele wereld houden camera’s gereed voor Abdeslam, die onder politiebegeleiding wordt overgebracht vanuit de zwaarbeveiligde gevangenis in Fleury-Mérogis, bij Parijs. Ook tijdens het proces verblijft hij niet in een Belgische, maar in een andere Franse gevangenis dichter bij de Belgische grens. De Franse onderzoeksautoriteiten twijfelen over de efficiëntie van de Belgische politie en justitie.

Meest gezochte terrorist

Het proces tegen Abdeslam draait niet om de aanslagen in Parijs van 13 november 2015. Hij en zijn Tunesische medeverdachte Sofiane Ayari (24) staan in Brussel terecht voor poging tot moord op meerdere agenten en verboden wapenbezit „in een terroristische context” op 15 maart 2016.

Abdeslam was toen een van de meest gezochte terroristen ter wereld. Als enige van de verdachten van ‘Parijs’ was hij ontkomen.

Salah Abdeslam voor de rechter: wat weten we van hem?

Leden van het Frans-Belgische team dat de aanslagen onderzocht, voerden die dag een huiszoeking uit in de Brusselse gemeente Vorst. Ze hadden verwacht niemand aan te treffen, maar werden onmiddellijk onder vuur genomen. Drie agenten raakten gewond. Mohamed Belkaïd, vermeend logistiek brein achter de terreuroperatie in Parijs, kwam om het leven.

DNA-bewijs toonde aan dat Ayari en Abdeslam aanwezig waren geweest in het appartement. Drie dagen later werden ze ingerekend.

Om tien voor negen kun je een speld horen vallen in het zaaltje in het Paleis van Justitie waar de openbare zitting plaatsvindt. Er is ruimte voor zo’n honderd toeschouwers – pers en publiek – die streng gecontroleerd worden bij de ingang.

Voor het eerst verschijnt Abdeslam in het openbaar. Zijn foto is bekend: een bleek gezicht met priemende blik, een jongen met een vlassig baardje. De man die onder begeleiding van twee agenten met bivakmuts en kogelwerende vesten van de Belgische speciale eenheden de rechtbank betreedt, heeft een langere baard en met gel achterovergekamde krullen. Hij draagt een wit overhemd met lichtgrijs jasje. Nette bruine schoenen en een zwarte spijkerbroek. Medeverdachte Ayari, met kort haar en kort baardje, is in joggingbroek en hoodie gestoken.

In wijken die Parijse aanslagplegers voortbrachten klinkt overal hetzelfde geluid, schreef correspondent Tijn Sadée in 2015: „Plots waren ze geradicaliseerd”. Plots? Lees ook: Molenbeek - kroniek van een aangekondigde ramp

Zij zouden niet hebben geschoten

Voor de schietpartij verbleef Ayari een jaar in Syrië en streed hij voor IS, daarna wist hij in Brussel terecht te komen. Hij wordt als eerste gehoord door de rechtbank. En hoewel Ayari vooral antwoordt dat hij „niet wenst in te gaan” op een vraag, laat hij wel een aantal zaken los. Hij en Abdeslam waren inderdaad aanwezig bij de schietpartij, maar zij zouden niet hebben geschoten, zegt hij. Hoewel Ayari’s DNA werd gevonden op een van de twee gebruikte wapens, zou enkel Belkaïd hebben geschoten.

„Bizar hè, zo’n circus voor twee mannetjes”, klinkt het in het publiek. Een aantal slachtoffers en nabestaanden van de aanslagen in Parijs zijn naar de rechtbank gekomen.

Onder hen de Nederlanders Ferry Zandvliet en Bob de Zwart. Ze waren aanwezig bij de aanval in Bataclan. Ze willen de verdachten in de ogen kunnen kijken. Een paar Franse slachtoffers hopen op antwoord.

Abdeslam zal deze maandag nooit naar het publiek kijken. Als de rechter hem vraagt op te staan en een aantal vragen te beantwoorden, weigert hij. Later verklaart hij: „Ik ben moe. Ik heb de hele nacht niet geslapen.” Om vervolgens te zeggen dat hij geen verdere vragen zal beantwoorden.

Een verklaring volgt wel. Volgens Abdeslam dient het proces „enkel de publieke opinie”. Moslims worden volgens hem „onrechtvaardig behandeld” en het vermoeden van onschuld geldt voor hen niet. Hij sluit af: „Mijn stilte maakt mij geen schuldige. Doet u met me wat u wilt, ik ben niet bang voor u. Ik plaats mij in de handen van Allah.”

Het OM eist voor beide verdachten de maximale straf van twintig jaar.

Donderdag wordt het proces voortgezet.

Correctie: in een eerdere versie van dit verhaal werd de medeverdachte in het intro Ayeri genoemd, zijn achternaam is Ayari. Dit is aangepast.

    • Anouk van Kampen