Column

Europa geeft zachtjes toe aan Trumps eisen over Iran

Trump verscheurt het nucleaire akkoord met Iran als het Iraanse raketprogramma niet aan banden wordt gelegd. De Iraanse bevolking is het hiermee oneens.

Ik wil het met u hebben over het raketprogramma van Iran en de eis van Trump dat Europa dat helpt opdoeken – of anders zegt hij dat „rampzalige” nucleaire akkoord op. Ik kwam op dat idee door de resultaten van een opiniepeiling in Iran. Het ging om een peiling onder 1.002 Iraniërs door een onderzoeksinstituut van de Universiteit van Maryland samen met IranPoll, een onafhankelijk instituut uit Canada met vertegenwoordigers in Iran zelf. De uitslag kunt u vinden op cissm.umd.edu.

Allereerst: moeten we Iraniërs aan de telefoon wel geloven? Zijn die niet te bang voor hun autoriteiten om iets kritisch te zeggen? Wellicht, maar ik vind de resultaten wel geloofwaardig. Ja, die internationale schurk generaal Suleimani, die Assad aan de macht houdt in Syrië, krijgt de steun van 83 procent van de ondervraagden. Maar als wij hier een eigen aantrekkelijke schurk hadden die de wereld bang maakte, zouden wij hem dan ook niet stiekem toejuichen?

De peiling is half januari gehouden, net na het protest tegen het regime dat zich naar honderd steden uitbreidde voor het werd neergeslagen. Aanleiding tot het protest was de slechte economische situatie. Een ruime meerderheid van de ondervraagden wijst naar corruptie en wanbeleid als belangrijkste redenen van de economische problemen.

Maar zij wijst ook naar het nucleaire akkoord, dat immers veel minder heeft opgeleverd aan economische verbetering dan door de Iraanse leiders was beloofd. Bijna 70 procent geeft daarvan de schuld aan de vijandige politiek van Trump jegens Iran en het akkoord – diens boze tweets komen ondanks de internetrestricties heus wel aan in Iran. Belangrijk: eenzelfde meerderheid vindt dat het niet loont om concessies te doen omdat het onzeker is of de andere kant zich aan zijn verplichtingen houdt. 70 procent zegt dat er geen sprake van is dat over Irans raketprogramma kan worden onderhandeld. Een ruime meerderheid staat dus achter het standpunt van het Iraanse leiderschap, dat het raketprogramma defensief is, de vijanden in de regio en daarbuiten moet afschrikken en dat het on-onderhandelbaar is. Er zit wat in als je naar de bewapening van Saoedi-Arabië en Israël kijkt, en de dreigementen die daarvandaan naar Teheran worden gelanceerd.

Europa stelt zich onverkort op achter het nucleaire akkoord. Want Iran houdt zich eraan, en bovendien worden er toch wel wat goede zaken gedaan, ondanks de Amerikaanse obstructie. Maar – en dat vind ik zo interessant – niettemin glijdt het zachtjes-zachtjes naar Trump toe. Dat zie je vaker: wie een onredelijk standpunt inneemt en een troef in handen heeft – in dit geval de toekomst van het nucleaire akkoord én die van de Amerikaans-Europese alliantie – kan toenadering van de tegenpartij verwachten ondanks haar bezweringen van het tegendeel.

Het glijden heeft plaats in de vorm van in kracht toenemende verklaringen van Europese leiders, met de Franse president Macron als gangmaker, dat Iran met zijn raketten VN-resolutie 2231 schendt, en dat daar dus wat aan moet worden gedaan, of liever tegen. Bijvoorbeeld een nieuw akkoord; naast het nucleaire akkoord natuurlijk, op straffe van sancties. Wie naar de tekst kijkt ziet dat dit dubieus is: de resolutie verbiedt niets, maar doet een beroep op Iran niet te werken aan raketten die een kernwapen kunnen overbrengen. Iran ontkent overigens dat zijn raketten daartoe in staat zijn.

Hoe gaat dit verder? Zou Europa uiteindelijk om Trump maar te paaien nieuwe sancties afkondigen? Stelt Trump vervolgens nieuwe eisen? Zo gaat het vaak. Ik sluit niets uit.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.