De profiteurs van wraakporno

Wraakporno Het verspreiden van naaktbeelden tegen iemands zin is een groeiend probleem. Zodra het ergens online is gekomen, verspreidt het zich ongebreideld. Wie profiteert daarvan?

Beeld Arjen Born

We kennen de verhalen van wraakpornoslachtoffers. Vrouwen vooral, bekend en onbekend, vertelden het afgelopen jaar hoe naaktbeelden op internet belandden – hoe hun leven is verwoest. „Je kunt net zo goed iemands strot doorsnijden”, zei Patricia Paay bij Jinek nadat er een seksvideo van haar was verspreid. „Die mensen weten niet wat ze aanrichten.”

Maar als het alleen om ‘wraak’ zou gaan, hoe kan het dan dat de verspreiding van ongewenst naakt vaak zo hardnekkig en omvangrijk is? Waarom vrezen deze slachtoffers ervoor dat de beelden nooit meer van internet zullen verdwijnen?

Nick Steenland zet koffie in de smalle keuken in een bedrijfsverzamelgebouw in Ermelo. De gang heeft twee deuren. Achter één gaat een onverwachts grote staalfabriek schuil, achter de tweede de vergaderzaal van zijn bedrijf ‘Leakserv’. Wie in Nederland naaktbeelden wil laten verwijderen, komt al snel hier op industrieterrein Veldzicht terecht. Met zijn „jongens hierboven” – er zijn zes mensen in dienst – probeert Nick Steenland ongewenst naakt aan te pakken.

Want we noemen het ‘wraakporno’, maar dat dekt de lading niet. In veel gevallen wordt niet duidelijk hoe de beelden online belanden. Wat we wel weten: zulke beelden zijn gewild. Als een beeld eenmaal online staat, vertakt het web van profiteurs zich razendsnel. Wie profiteren er van ongewenst gedeeld naakt? En hoe?

Toename

Bij Steenland klopt er iedere dag een slachtoffer aan. Meestal vrouwen, tussen de veertien en vijfentwintig jaar. „Het begint wel vrij jong”, zegt Steenland. Als het om minderjarigen gaat, verwijst hij ze door naar de politie. In 2016 meldden zich bij jongerenmeldpunt HelpWanted 1.869 mensen. Grofweg tweederde daarvan omdat er naaktbeelden waren uitgelekt of dreigden te worden verspreid. De politie en het Openbaar Ministerie houden geen aparte cijfers over wraakporno bij, wel is er een zeker vermoeden van een toename. Onderzoeksresultaten over het rondsturen van naakt lopen uiteen – van 1 op de tien, tot de helft van alle jongeren. Je kunt gerust stellen dat het delen van seksuele beelden onderdeel is gaan uitmaken van de online cultuur.

In de afgelopen drie jaar zag Steenland een glimp van wat er kan gebeuren, wanneer iemand naaktbeelden online zet. Gelekt naakt komt in veel gevallen eerst op mainstream platforms terecht, zoals Facebook, Instagram en Whatsapp. De kans dat het beeld vervolgens een eigen leven gaat leiden, is volgens Steenland één op één. „De uploader heeft vaak geen winstoogmerk. Maar daarna gaan allerlei andere partijen ermee aan de haal. En dáár zit het grote gevaar.”

Wie wil weten hoe dat web van profiteurs eruit ziet, kan het beste de route van een beeld volgen. Stel: jongen deelt naaktbeeld van zijn vriendin, alleen met vrienden. Maar één van die vrienden stuurt het door – misschien wel gewoon voor de lol – vanaf dan is het beeld vogelvrij. Het beeld belandt in whatsappgroepen, op chatkanalen, en op openbare sociale media. Daar wordt het opgepikt en met een paar clicks op een pornosite geplaatst. Vanaf nu zijn de beelden niet alleen belastend, maar ook geld waard. Kijken op deze sites is meestal gratis, maar aan advertenties wordt verdiend. Materiaal in handen krijgen is aantrekkelijk: ook uploaders krijgen een deel van de advertentie-inkomsten.

Pornhub

Voor ongewenst uitgelekt naakt hoef je niet naar de krochten van het internet. „Pornhub, een van de bekendste pornosites ter wereld [75 miljoen dagelijkse bezoekers, in de lijst met meest bezochte sites staat Pornhub op nummer 37, vlak achter Netflix, red.], staat ook vol met illegaal materiaal”, zegt Steenland. „Echt bom-vol.” Hij ziet in één oogopslag of materiaal gestolen is. De video’s en foto’s zijn vaak korrelig, en verticaal geschoten. Opvallend vaak gefilmd vanuit het mannelijke perspectief. ‘Revenge porn’ en ‘girlfriend exposed’ zijn er populaire zoektermen. Verwijderingsverzoeken van Steenland worden meestal wel door Pornhub ingewilligd. „Ze willen geen gedonder, maar maken het zo moeilijk mogelijk. Ik kan niet in één klap alle video’s uit één sectie melden.”

Steenland opent een pornosite op zijn telefoon, en vindt al gauw een beeld dat er verdacht uitziet. „Dit plaatje is vandaag geplaatst. Er staat bij dat ze ‘fucking sexy’ en ‘cute as hell’ is. Maar er staan ook weleens dingen bij die je als meisje niet wilt lezen.”

Het gewraakte materiaal van Pornhub is dan vaak al razendsnel gekopieerd door honderden andere kleine en obscure sites. De één verdient aan advertenties – hoe meer views, hoe hoger het bedrag. Concrete cijfers zijn er niet (ook voor uploaders onderling verschillen de tarieven), geschat wordt dat bij een site als Pornhub één euro per duizend views gemiddeld is. Weer anderen verdienen geld door het gestolen materiaal achter een betaalmuur te zetten. Of, dat ziet Steenland wel eens, verdienen juist geld aan het slachtoffer. ‘Materiaal verwijderen?’ schreeuwt de banner in de rechterbovenhoek: ‘Vijfhonderd dollar’. Sommige websites zijn erop ingericht het beeld nooit meer van internet te laten verdwijnen. En zelfs als een filmpje verdwenen is, zal de naam van het slachtoffer in de titel van andere pornofilmpjes blijven circuleren. Een bekende naam genereert clicks – naar beeld van Patricia Paay wordt nog steeds gezocht.

Wanneer een slachtoffer zich meldt bij Nick Steenland, kijkt hij eerst hoe wijdverspreid het probleem is, dan maken ze een prijsopgave. Leakserv rekent 30 euro per verwijderd beeld, met een maximum maandtarief van 200 euro – een abonnement waarbij Leakserv voortdurend scant op materiaal. Ze zoeken op de voor de hand liggende plekken, grote pornosites, maar ook blogplatform op Tumblr, waar materiaal volgens Steenland vaak opduikt. Leakserv kan niets verwijderen, maar dient daarvoor verzoeken in. Een meldpunt als HelpWanted instrueert slachtoffers met een handleiding hoe ze dit zelf kunnen doen.

De grondlegger

De wereld van ongewenst naakt kreeg een paar jaar geleden een duidelijk gezicht. De Amerikaanse Hunter Moore werd rond 2010 wereldberoemd als grondlegger van ‘wraakpornosites’. Zijn site Isanyoneup.com draaide volledig op gelekt materiaal. Op een goede dag trok de site, naar eigen zeggen, 350.000 unieke bezoekers. In zijn beste maanden verdiende hij 30.000 dollar, blijkt uit een profiel uit 2012 van het Amerikaanse tijdschrift Rolling Stone. Moore wilde „de wereld simpelweg domineren. Als een witte P. Diddy”. Volgens hem was het niet de vraag of iemand geld met zulke beelden ging verdienen, maar wie. Toen hij in een talkshow met twee slachtoffers van zijn site werd geconfronteerd, zei hij: „Sorry dat je dochter online is verkracht. Maar nu weet ze tenminste hoe technologie werkt.”

Moore werd in 2015 tot twee jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens hacken en identiteitsdiefstal. Deze wereld wordt nu gedomineerd door schuilnamen en schimmige accounts, mensen die zich letterlijk ‘dief’ noemen. Door moderne techniek kan iedereen eenvoudig anoniem stelen en delen.

Ook Nick Steenland van Leakserv jaagt vooral op gezichtsloze daders. Hij zit nu al maanden achter een Russische jongen aan die zijn geld verdient met gestolen webcambeelden, althans, dat vermoedt hij. „Achter zulke websitebeheerders hoef je geen genie te zoeken”, zegt Steenland. De hackers die hij kent, zijn „puisterige pubers”.

Alleen geld kan de hardnekkigheid van beelden niet verklaren. Ook vernedering en macht spelen een zwaarwegende rol. Op websites met wraakporno circuleert ‘The Exposure Manifesto’, een lijst met zeven geboden voor het verspreiden ervan. Gebod drie: ‘Een aantrekkelijke bitch zal moeten accepteren dat haar rol in het leven die van seksueel object is’. Arda Gerkens van jongeren-meldpunt HelpWanted weet dat er om dezelfde reden omvangrijke whatsapp- en Telegramgroepen bestaan propvol uitgelekt materiaal. „Ik heb groepen gezien met daarin zestienhonderd deelnemers”, zegt ze. „Doel is zoveel mogelijk beelden te posten. Als een trofee.” Afgelopen jaar kwamen verschillende besloten Facebookgroepen aan het licht. Op ‘Marines United’, een Facebookgroep met 30.000 leden, werd gestolen of stiekem gemaakt beeld gepubliceerd van vrouwelijke mariniers. In Nederland was er een groep van 3.000 leden, die beelden plaatsten van stiekem gefotografeerde vrouwen op openbare plekken.

Nick Steenland richt zich toch voornamelijk op het verwijderen van beeld. Achter de daders gaat zelden iemand aan. „Je wordt niet gepakt. Het internet is één grote vergaarbak van ellende, zonder straffen”, zegt hij. Ook van schandalen die breed uitgemeten werden in het nieuws, zijn de beelden niet van internet verdwenen. Patricia Paay, vlogger Laura Ponticorvo, op drukbezochte pornosites als X-video’s en Pornhub zijn ze ook nu nog gewoon te vinden. Steenland: „Wij zijn te klein om iets groots te kunnen betekenen.”