AIVD wil ‘professionele ruimte’ houden

Inlichtingenwet Het kabinet gaat zich meer bemoeien met AIVD en MIVD. Maar de diensten waarschuwen de politiek niet te dichtbij te komen.

Directeur-generaal van de AIVD Rob Bertholee. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten geeft het kabinet meer mogelijkheden tot sturing van de AIVD en MIVD. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de vraag of de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) zich meer met Russische infiltratie, jihadistische dreiging, cybersecurity dan wel links- of rechts-extremisme moet bezighouden.

De politieke sturing volgt uit de zogeheten geïntegreerde aanwijzing in de nieuwe inlichtingenwet. Op 21 maart mag de burger zich in een raadgevend referendum over deze nieuwe wet uitspreken. Die aanwijzingsbevoegdheid is een belangrijk element in de nieuwe wet, zeggen de chefs van de AIVD en van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD), Rob Bertholee en Onno Eichelsheim, deze maandag tegen NRC.

Met de ‘geïntegreerde aanwijzing’ aan de diensten kan het kabinet zijn prioriteiten aan de diensten duidelijk maken. Op hun beurt moeten de diensten duidelijk maken of en hoe ze aan die verwachtingen kunnen voldoen. De MIVD werkte al met deze structuur in zijn relatie met de ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken.

In het gesprek zeggen Eichelsheim en Bertholee dat het een voordeel is als het werk van de diensten beter kan worden afgestemd op de verwachtingen van de politiek. Maar Bertholee waarschuwt ook dat de dienst zijn eigen ruimte moet blijven houden. „Tegelijkertijd moeten ikzelf, het publiek én de media er alert op blijven dat de dienst zijn eigen, professionele ruimte blijft houden. De samenleving is er namelijk bij gebaat dat de diensten de feiten geven en duiden vanuit hun eigen professionaliteit.”

Nepnieuws

Als voorbeeld van een onderwerp waarmee inlichtingendiensten zich vooral niet moeten bemoeien, noemt Bertholee de huidige discussie over de verspreiding van nepnieuws. „Inlichtingendiensten moeten zich niet bezighouden met het kwalificeren van nepnieuws: wat is echt, wat is nep? Daar gaan wij niet over. Doe je dat wel, ben je als dienst aan het politiseren”, aldus Bertholee.

De nieuwe inlichtingenwet verstevigt de positie van de minister van Binnenlandse Zaken, eerst verantwoordelijke voor de AIVD, ook op andere gebieden. Bijvoorbeeld bij de beoordeling van de vraag welke geheime informatie mag worden gedeeld met het buitenland en wanneer ongericht informatie op internet mag worden onderschept.

Lees ook het interview met de de bazen van de AIVD en MIVD: ‘Wij moeten niet gaan bepalen wat nepnieuws is

De AIVD- en de MIVD-chef willen in het gesprek met NRC niet ingaan op de berichtgeving, anderhalve week geleden, over de digitale inbraken (hacks) die hun diensten zouden hebben gepleegd bij een vooraanstaande Russische hackersgroep. Hackers van AIVD en MIVD zouden live de inbraken kunnen hebben volgen die de Russische hackersgroep Cozy Bear pleegde bij de Democratische Partij, het Witte Huis en het State Department. AIVD en MIVD mogen van de wet niet ingaan op details van operaties, omdat die de staatsveiligheid kan schaden. De chefs zeggen ook niet of zij aangifte hebben gedaan bij het Openbaar Ministerie wegens de schending van staatsgeheimen.