‘Ik maak geen foto’s voor het familiealbum’

Fotoprijs Twee jaar lang hield fotograaf Chris Keulen zijn fotoserie over dementie geheim. Tot hij het werk instuurde voor de Zilveren Camera – en won. „Het is een kwetsbaar item.”

Foto Chris Keulen

Van fotoserie ‘Kwetsbare liefde’ wist twee jaar lang bijna niemand. Er was geen opdrachtgever, de beelden werden nergens geplaatst. Fotograaf Chris Keulen (58) legde het leven van Kim en zijn dementerende vrouw Alda „in het geheim” vast. Tot de laatste dag twijfelde hij dan ook of hij de serie wel moest insturen voor de Zilveren Camera – inzenden zou betekenen dat de beelden openbaar worden. „Het is een kwetsbaar item. Ze geven zich helemaal. Als dat vervolgens de wereld ingaat, heb je geen grip meer op wat mensen met die kwetsbaarheid gaan doen.”

Aan de andere kant, zegt hij, „ik maak geen foto’s voor het familiealbum”. „Ik neem deel aan het maatschappelijke debat.”

Zaterdagavond won Keulens serie de Zilveren Camera – de belangrijkste prijs in de Nederlandse fotojournalistiek. „Alles zit erin”, zegt Zilveren Camera-voorzitter Marcel Molle over dit werk van Keulen. „Vergankelijkheid, liefde, aftakeling”. Keulen is sinds 1995 werkzaam voor NRC.

Foto Chris Keulen
Foto Chris Keulen

Keulen leerde Kim via-via kennen. De oud-archeoloog woont met zijn vrouw, die al tien jaar dementeert, in Zuid-Limburg. Keulen volgde het echtpaar twee jaar lang – en werkt nog steeds aan de serie. Kim en Alda wonen op zo’n twaalf kilometer rijden van zijn huis in Maastricht. Twee à drie keer per maand gaat hij langs. Keulen hoeft niet meer aan te bellen, hij mag gewoon achterom.

Hoever kun je gaan?

Waarom kreeg hij die toegang? „Dit zijn mensen die altijd hun eigen leven hebben ingericht.” Kim is er trots op dat hij zijn vrouw zelf verzorgt, zegt Keulen. Hij krijgt daarbij hulp van de thuiszorg.

Met Kim sprak Keulen af dat hij alles mocht fotograferen. Al ontstonden er „vervolgens dilemma’s bij de fotograaf”. „Als dingen liefdevol zijn spring ik er graag op in”. Maar hoever kun je gaan als het pijnlijk wordt? „Daar is geen wet voor. Het is een intuïtieve daad.”

Foto Chris Keulen
Foto Chris Keulen

Keulen vindt dat de beeldvorming over dementie „wel wat bijschaving kan gebruiken”. „Als ik dementie in opdracht moest vastleggen kwam ik altijd op dezelfde plek uit; een restaurant waar vrouwtjes met een kop koffie aan tafel zitten.” Maar zijn beelden laten zien hoe rauw en ongepolijst de ziekte is. Op één foto ligt Alda met grote ogen in bed, haar hand voor haar mond geslagen. „Kim drinkt een zware beker. Ik weet niet of ik het aan zou kunnen.”

Maar, zegt Keulen, „het alternatief is dat je twee keer per week een kopje koffie gaat drinken bij de vrouw met wie je vijftig jaar lief en leed hebt gedeeld.”

‘Je kunt je afvragen wat nieuws is’

Over de winnaar van de prijs is door de jury lang en fel gediscussieerd. Een deel van de jury vond dat de Zilveren Camera – een journalistieke prijs – naar harde nieuwsfoto moest gaan. Niet naar, zoals nu, een sluimerend onderwerp. Keulen: „Nederland is klein. De Turkije-rel en het zwartenpietengedoe waren de belangrijkste nieuwsitems. Moet je je dan niet afvragen hoe belangrijk dat nieuws is?”

Fotografen zouden zich minder moeten laten leiden door „de zogenaamde politieke agenda”, vindt Keulen. „Ze zouden veel meer moeten kijken naar de bredere, maatschappelijke onderwerpen. En die voor langere tijd oppakken.”

Nu is de serie, die zo lang verborgen bleef, op elke nieuwssite in Nederland te zien. Kim en Alda zijn geen geheim meer. Keulen heeft ze nog niet te pakken gekregen. Als hij dinsdag weer in Limburg is, gaat hij meteen langs, zegt hij. „Ik heb altijd open kaart gespeeld. Kim wist dat ik de serie ging inzenden. In die zin maak ik me geen zorgen.”

De achternamen van de het geportretteerde echtpaar worden om privacyredenen niet door de fotograaf genoemd.

Correctie (4 februari 2018): Eerder werd Alda hierboven per abuis Alma genoemd. Dat is aangepast.