De naam ‘Macedonië’ is van hen, vinden de Grieken

Land en regio Kunnen een land en een Griekse regio een naam delen? Veel Grieken vinden van niet.

Demonstrant met Griekse vlag, zondag in Athene Foto Petros Giannakouris/AP

Het plein voor het parlement is zondag veranderd in een zee van Griekse vlaggen. Honderdduizenden mensen zijn naar Athene gekomen om te protesteren tegen pogingen van de regering om een lang lopend dispuut over de naam van buurland Macedonië op te lossen. Sommigen dragen vlaggen met de Zon van Vergina, het embleem dat veroveraar Alexander de Grote in de vierde eeuw voor Christus gebruikte voor zijn koninkrijk Macedonië. „Macedonië is Grieks en alleen Grieks!”, scheeuwt een oudere man, die is verkleed als Alexander de Grote.

Sinds de republiek Macedonië in 1991 ontstond uit het verbrokkelde Joegoslavië, tekende buurland Griekenland verzet aan tegen haar naam. Die impliceert volgens de Grieken een territoriale claim over de Noord-Griekse regio met dezelfde naam: Macedonië. De Griekse onverzettelijkheid hierover dwong Skopje toe te treden tot de VN als ‘Former Yugoslav Republic of Macedonia’ (FYROM). In 2008 blokkeerde Griekenland de NAVO-toetreding van Macedonië en in 2009 het pad naar het lidmaatschap van de Europese Unie.

Recent hebben de landen de intentie uitgesproken om het dispuut op te lossen. Dat „is cruciaal voor onze NAVO- en EU-perspectieven”, zei de Macedonische premier Zoran Zaev op een persconferentie met zijn Griekse ambtgenoot Alexis Tsipras in januari.

Alexander de Grote

Maar de kwestie ligt uiterst gevoelig in Griekenland. De betoging van zondag was de tweede in korte tijd. Eerder gingen zo’n 300.000 mensen de straat op in Thessaloniki, de hoofdstad van de regio Macedonië. „FYROM wil onze geschiedenis stelen”, zegt studente Christina (21) zondag in Athene. „Want onze regio Macedonië vormde het hart van het rijk van Alexander de Grote.”

Maar net zo hard als door de Grieken wordt Alexander door Macedonische nationalisten opgeëist, voor hún nationale mythologie. De nationalistische ex-premier van Macedonië transformeerde bijvoorbeeld de binnenstad van Skopje tot een nationalistisch pretpark met beelden van Alexander de Grote. De luchthaven van Skopje en de snelweg van noord naar zuid kregen zijn naam.

Sinds het aantreden van de nieuwe sociaal-democratische premier Zaev in 2017 waait er echter een nieuwe wind in Skopje. Hij wil een einde maken aan de controversiële symboolpolitiek van zijn voorganger. De Alexander de Grote-snelweg wordt ‘de snelweg van de Vriendschap’, en de luchthaven krijgt een andere naam. In ruil kondigde de linkse Tsipras de opening aan van een grensovergang. En Athene zal de implementatie van een associatieverdrag tussen de EU en Macedonië niet langer in de weg zitten.

Daarmee heeft Tsipras de woede gewekt van de oppositie en van zijn nationalistische coalitiepartner. Om te laten zien hoe breed het verzet is, was de demonstratie van zondag nadrukkelijk geen politieke manifestatie. De belangrijkste spreker was de beroemde, linkse componist Mikis Theodorakis (92), symbool van verzet tegen de junta (1967-1974). Hij verwierp iedere concessie van de Griekse regering en riep op tot een referendum over de kwestie.