Rutte III maakt weinig haast met investeringen

Investeringsplannen Het kabinet wil miljarden investeren in verschillende sectoren. Merken leraren en soldaten daar al iets van?

Portret van minister Wopke Hoekstra (CDA) van Financiën. Foto Bart Maat/ANP

Anderhalf miljard voor Defensie, 2,1 miljard naar verpleeghuizen, de politie krijgt er 267 miljoen euro bij en de salarissen in het basisonderwijs gaan met 3 procent omhoog. De lijst met extra middelen van het kabinet Rutte III is lang en de bedragen fors.

De crisis is voorbij, het begrotingstekort omgebogen in een overschot. Na jaren van bezuinigen kan de regering weer uitdelen. Het regeerakkoord bevat voor bijna 8 miljard euro aan investeringen: extra geld voor vrijwel alle departementen. Dit jaar wordt daarvan al 5 miljard vrijgemaakt.

De Algemene Rekenkamer moet vaak constateren dat van beoogde investeringsplannen door de overheid weinig terechtkomt. Rekenkamerpresident Arno Visser onthulde eind vorig jaar in tv-programma Buitenhof dat zo’n 70 procent van de overheidsuitgaven überhaupt niet te controleren is.

Een goede aanleiding om eens nauwgezet bij te houden waar de miljarden toch blijven. Om het bij de investeringen van Rutte III te houden: merken de leraar, de politieagent, de verpleegkundige en de soldaat al iets van alle mooie beloftes?

NRC volgt daarom dit jaar tien potjes met geld. Wanneer is het beschikbaar? Wie bepaalt wie welk deel krijgt? En vooral: wordt het geld uiteindelijk besteed aan waar het voor bedoeld is?

Na 100 dagen Rutte III, leert een eerste inventarisatie, blijkt dat er in de eerste maand van 2018 nog niets is uitgegeven. De meeste bewindspersonen nemen de tijd voor het schrijven van beleidsnotities (Defensie, Buitenlandse Zaken) of voor het sluiten van akkoorden (Klimaat, Zorg, Sociale Zaken, Sport). Voor sommige sectoren is het wachten op nieuwe cao’s (politie, onderwijs).

Tien potjes van Rutte III

1. Politie | 154 miljoen

De nationale politie krijgt er structureel 267 miljoen euro bij, waarvan dit jaar al 154 miljoen als eerste stap. Eind december liet minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie & Veiligheid, CDA) aan de Tweede Kamer weten dat het eerste deel 100 miljoen bedraagt. Hij legde ook uit hoe hij dat geld dit jaar wil gebruiken. Voor de precieze besteding vindt nader overleg plaats met de leiding van politie en het OM. En met de vakbonden moet eerst een cao worden gesloten.

2.Krijgsmacht | 775 miljoen

Van de ruim 1,5 miljard die aan Defensie is toegezegd moet dit jaar al 910 miljoen euro vrijkomen. We volgen twee potjes ineen: 300 miljoen voor ‘ondersteuning’ van de krijgsmacht en 475 miljoen voor de ‘modernisering’ ervan. Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) heeft in het begrotingsoverleg met de Kamer gezegd al 400 miljoen hiervan „naar voren te hebben gehaald”. Daarvan is pas 179 miljoen door Financiën vrijgegeven. En pas in de ‘Defensienota’, verwacht in maart, zal Bijleveld vertellen „waar exact geld bijkomt en waaraan het wordt besteed”.

3.Basisonderwijs | 280 miljoen

Het kabinet trekt 270 miljoen uit om de salarissen van leraren in het primair onderwijs met 3 procent te verhogen. Daarnaast wordt er 450 miljoen uitgetrokken om de werkdruk te verminderen, waarvan 10 miljoen dit jaar. Beide potjes zijn nog niet aangeboord. Voor de 10 miljoen werkdrukverlaging wacht minister Arie Slob (Primair Onderwijs, ChristenUnie) concrete plannen van de scholen zelf af. Voor de salarisverhoging dient er een nieuwe cao te worden gesloten.

4. Verpleeghuiszorg | 577 miljoen

Deze zak met geld werd al door het vorige kabinet klaargezet. Verzorgingshuizen zullen de komende jaren 40.000 extra verplegers moeten kunnen aantrekken; het budget wordt in totaal met 2,1 miljard verhoogd, waarvan 577 miljoen dit jaar. Daarvan heeft minister Hugo de Jonge (Zorg, CDA) begin december reeds 435 miljoen genoemd om „circa 7.000 extra fte” aan te kunnen trekken. Net als bij veel andere departementen wordt ook hierover eerst met ‘de sector’ gesproken om goede plannen te formuleren.

5.Sport | 20 miljoen

Voor sport staan twee potjes klaar op het ministerie van VWS: vanaf dit jaar al 10 miljoen euro voor de topsport en 10 miljoen voor de sportbonden. Voor dit geld verdeeld wordt wil verantwoordelijk minister Bruno Bruins (Sport, VVD) met betrokken partijen (bonden, verenigingen, gemeenten) een sportakkoord sluiten.

6.Armoedebestrijding kinderen | 30 miljoen

Bovenop de 100 miljoen die het vorige kabinet al voor dit doel uittrok, komt nu nog eens 80 miljoen euro. Hoe de eerste portie daarvan, 30 miljoen in 2018, wordt besteed is nog niet te zeggen. Staatssecretaris Tamara van Ark (Sociale Zaken, VVD) komt „dit kwartaal” met een plan, aldus haar woordvoerder.

7.Diplomatieke posten | 10 miljoen

Het nieuwe kabinet stelt 40 miljoen euro beschikbaar voor het uitbreiden van het diplomatieke netwerk, waarvan een kwart al dit jaar. Minister Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken, VVD) neemt er de tijd voor om te bepalen hoe hij dit wil besteden. Hij komt „in de eerste helft van 2018” met zijn „visie op het postennet”.

8.Regionale knelpunten | 250 miljoen

Het goede nieuws is dat de pot geld voor regionale, economische ‘knelpunten’ al met 50 miljoen is verhoogd tot 950 miljoen. Dit jaar is al 250 miljoen beschikbaar. Het kabinet wees zelf al zes bestemmingen aan, onder meer Brainport Eindhoven en ruimtevaartcentrum Estec. Andere economische regio’s van het land – dat is het slechte nieuws – vrezen dat er voor hen weinig overblijft. Zij moeten hier een overtuigend plan voor indienen. Coördinerend minister Carola Schouten (LNV, ChristenUnie) moet de criteria voor toekenning nog bekendmaken.

9.Infrastructuurfonds | 500 miljoen

Een grote pot met extra geld en een lange verlanglijst. Het al bestaande Infrastructuurfonds wordt de komende jaren aangevuld met 2 miljard euro, waarvan een kwart al dit jaar, voor „een inhaalslag in infrastructuur”. In het regeerakkoord staat al een lange lijst met gewenste bestemmingen, zoals de verkeersaders naar het zuiden, oosten en noorden van het land en fietspaden. Volgens een vaste verdeelsleutel gaat er ook geld naar openbaar vervoer en water.

10.Natuur en waterkwaliteit | 50 miljoen

Een nog tamelijk algemeen potje – cumulatief oplopend tot 275 miljoen in 2020 – waarvan de bestemming nog niet is gedefinieerd. Daar is het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit nog druk mee bezig, aldus een woordvoerder. Uiterlijk voor de zomer zal minister Schouten met een plan komen.