Een mobieltje wordt een schaatsmedaille

recyclebedrijf Coolrec

De schaatskampioenen op het NK kregen dit jaar een medaille van metaal uit oude mobieltjes. Coolrec recyclet álles uit apparaten.

Coolrec heeft in Dordrecht een speciale loods voor het verwerken van koelkasten. Rechts de medailles van mobieltjes. Foto’s John van Hamond

In een loods aan de Beneden-Merwede liggen koelkasten stil op hun rug of op hun zij. Sommige hebben geen deur meer, of er hangt een rekje uit. Ze liggen op een lopende band die elke paar tellen opschuift. Het ratelt, schudt en trilt. En het ruikt een beetje naar oud eten in de Dordtse loods van Coolrec, het grootste recyclebedrijf voor elektrische apparaten in Nederland. De geur van ontdooide koelkast.

Een man met een buitenmaatse schaar knipt bij elke koelkast de compressor eruit, een zwart bomvormig ding. Daarna draaien de koelkasten de hellingbaan op naar de shredder. De stukjes koelkast die eruit komen, worden gezuiverd en veranderen in nieuwe grondstof.

Coolrec, opgericht in 2002, verwerkt koelkasten, en ook tv’s, föhns, laptops, boormachines, enzovoort. Coolrec was een dochter van afvalverwerker Van Gansewinkel, die vorig jaar opging in het nieuwe bedrijf Renewi. Coolrec heeft drie vestigingen in Nederland, en daarnaast in België, Frankrijk en Duitsland. In het laatste boekjaar draaide het bedrijf 78 miljoen euro omzet.

Coolrec is een gevestigde naam in de recyclingmarkt. Maar het kwam vorig weekend op een onverwachte manier in het nieuws: door het NK schaatsen. Coolrec maakte de medailles, tot het zilver en goud aan toe, van metaal dat werd gewonnen uit oude mobieltjes. „Tien procent van het gewicht van een mobieltje is koper”, zegt directeur Arjen Wittekoek. En koper is geld. Apparaten, met name elektronica, bevatten steeds meer verschillende materialen, waaronder waardevolle metalen.

Maar de meeste apparaten komen nooit terecht bij bedrijven als Coolrec. „Deels is het onwetendheid bij consumenten”, zegt Wittekoek, „en deels is het financieel interessant om de regelgeving te omzeilen.”

Kwikschakelaars

In de productiehal van Coolrec somt locatiemanager Werner Verhulst de materialen op die zijn mensen uit een koelkast halen. „Glasplaat. Kunststoffen: ABS en polystyreen. IJzer. Koper. Aluminium. Rvs. Hout, dat zit soms in de bovenkant. Kabels. Compressoren. Pur. Gasmengsels uit de compressoren. Olie. Condensators. Kwikschakelaars. En soms printplaten en lcd-schermen.”

Coolrec recyclet 97 à 99 procent van het gewicht van de apparaten die het verwerkt. Dat is de norm voor gecertificeerde recyclers. Ook verwijderen ze gevaarlijke stoffen – zoals cfk’s en dergelijke uit koelkasten, en kwik uit beeldbuizen.

En toch schiet recycling in Nederland tekort. Het percentage elektrische apparaten (in kilo’s) dat volgens de norm verwerkt wordt, ligt in Nederland al jaren op zo’n 45 procent. Het EU-doel voor 2019 is 65 procent.

Waar gaat het mis? Om te beginnen: 10 procent van het apparaten-afval gaat in de kliko, alle campagnes ten spijt. Wie levert een schemerlamp apart in, of een adapter?

Maar er is nog een belangrijkere reden, zegt onderzoeker Jaco Huisman aan de telefoon. Hij is adviseur van het Urban Mine Platform, een samenwerking van wetenschappelijke instituten. „Er zijn in Nederland veel grotere en kleinere schroothandelaren die op eigen houtje inzamelen.”

In Nederland moeten recyclingbedrijven volgens Europese normen werken. Maar in de meeste andere EU-landen is dat vrijwillig, en ook binnen Nederland ontbreekt toezicht. Een ijzerboer kan koelkasten zo van de straat plukken. „Bij recycling verdien je het meeste geld aan metaal”, zegt Huisman. De ijzerboer verwerkt geen plastic en voert geen cfk’s af. „Handhaving moet beter”, vindt Huisman. „En recylingbedrijven moeten meer worden beloond voor het verwijderen van schadelijke stoffen.” Want dat is duur, en daar komen registratie en controle nog bij.

Coolrec had vorig jaar „zwakkere resultaten”, aldus de voorlopige jaarcijfers. Twee keer brak er in Dordrecht brand uit doordat lithium-ion-accu’s (zoals uit laptops) spontaan ontbrandden. De leverancier had ze te stevig aangeduwd, zegt de directeur. De rookwolken waren van verre te zien. „Nu wegen we de partijen. Ze mogen niet te zwaar zijn, per kuub.”

Maar ook de markt speelde mee. „We krijgen klappen van de kunststofmarkt in China”, zegt Wittekoek. Coolrec, Europees marktleider in gerecycled plastic, heeft last van lage prijzen. China legde eind 2017 de import van plastic afval aan banden. Als gevolg komt er veel meer oud plastic op de Europese markt.

Voor recyclebedrijven is het des te belangrijker om geld te verdienen met hoogwaardige grondstoffen.

Zoals: plastic op bestelling. Philips gebruikt gerecycled polypropyleen (PP) voor de zwarte onderdelen van stofzuigers. Dat is goedkoper dan kunststof uit olie. Maar Philips wil niet zomaar gerecycled PP, het wil PP uit Philips-stofzuigers. De reden: dat plastic moet aan heftige eisen voldoen. Een stofzuiger moet van een meter hoogte kunnen vallen als het 20 graden vriest. Daarom verwerkt Coolrec sinds een jaar alle Philips-stofzuigers apart. En sinds kort ook Senseo’s, en wasmachines van Miele.

Tot slot – die medailles?

Alle metalen kwamen uit mobieltjes, deels in Thialf ingezameld. De zilveren en gouden medailles werden met elektrolyse verzilverd en verguld. De medailles zelf zijn van tombak, een bronskleurige legering van koper en zink. Ook aardig: de linten zijn gemaakt van oude vlaggen. „We wilden iets doen met de circulaire economie in plaats van er alleen over praten”, zegt de directeur. „Maar het is zeker niet de bedoeling dat Coolrec voortaan leverancier van sportmedailles gaat worden.”

    • Hester van Santen