Salah Abdeslam voor de rechter: wat weten we van hem?

Salah Abdeslam

Salah Abdeslam, een van de aanslagplegers van Parijs in 2015, moet maandag in Brussel voorkomen. ‘Ik schaam me niet voor wie ik ben’, schreef hij vanuit de gevangenis aan een aanbidster. Maar wie hij is, blijft een raadsel.

Ambulance met daarin vermoedelijk de dan net opgepakte Salah Abdeslam, na een politie-actie in Molenbeek, 18 maart 2016. Foto Dirk Waem/AFP

De opsporingsfoto van Salah Abdeslam. Foto AFP

De Vierwindenstraat in Molenbeek, Brussel, is hermetisch afgesloten als op vrijdagmiddag 18 maart 2016 speciale eenheden van de Belgische politie de bewoners van nummer 79 een laatste kans geven zich zonder geweld over te geven. „Ici la police fédérale”, klinkt door een luidspreker. „We vragen u met de handen in de lucht naar buiten te komen.” Maar er gebeurt niets. Totdat de deur openzwaait en een kleine lenige jongen in witte capuchontrui de stoep op rent en probeert te ontkomen. Schoten. Meters verder valt hij op de grond. Salah Abdeslam, de meest gezochte misdadiger van Europa, is gepakt. Levend.

Van de ‘tiende commando’ van de aanslagen in Parijs op 13 november 2015 zijn vooral oude foto’s bekend: zijn bleke gezicht met priemende blik ging de wereld over. Komende maandag, bijna tweeënhalf jaar nadat 130 mensen bij het Stade de France, in muziekzaal Bataclan en op Parijse terrassen de dood vonden, verschijnt hij voor het eerst in het openbaar.

In het Paleis van Justitie in Brussel wordt de nu 28-jarige Abdeslam met een kompaan berecht voor een schietpartij drie dagen vóór zijn arrestatie. Bij een routine-huiszoeking in de Driesstraat in de Brusselse gemeente Vorst werden Belgische en Franse agenten onder vuur genomen. Mohamed Belkaïd, vermeend logistiek brein achter ‘Parijs’, kwam om. Abdeslam, de onvermoeibare regelneef, wist voor de laatste keer te ontkomen.

Terwijl de politie speurde naar ‘tiende terrorist’ Salah Abdeslam, troffen ze ook Mohamed Belkäid. Die speelde al eerder een sleutelrol. Maar wie is hij?

Het in december al eens uitgestelde proces gaat niet over de aanslagen in Parijs of die op 22 maart 2016 in Brussel, direct na (en mogelijk in gang gezet door) zijn aanhouding. Als niet opnieuw uitstel volgt, moet de komende dagen blijken of Abdeslam bereid is te praten. Na zijn arrestatie heeft hij een eerste welwillende verklaring afgegeven: hij zei dat het de bedoeling was dat hij zich op 13 november zou opblazen, maar dat hij zich bedacht had. Na die uitleg, waarover steeds meer twijfel bestaat, heeft hij volgens justitie niets meer gezegd.

Hij wordt vervolgd voor ‘poging tot moord in terroristische context op meerdere politie-agenten’ en verboden wapenbezit. Tijdens het proces verhuist hij van zijn isoleercel met 24-uursvideotoezicht in de gevangenis Fleury-Mérogis, bij Parijs, naar een gevangenis in Noord-Frankrijk. Dagelijks wordt hij naar de streng beveiligde rechtszaal in Brussel gebracht. De publieke belangstelling voor de zaak is groot, zowel van slachtoffers als ‘fans’. In een via de krant Libération uitgelekte brief aan een onbekende aanbidster schreef hij vanuit de cel: „Ik schaam me niet voor wie ik ben.” Maar wie hij is, blijft een raadsel.

In wijken die Parijse aanslagplegers voortbrachten klinkt overal hetzelfde geluid, schreef correspondent Tijn Sadée in 2015: „Plots waren ze geradicaliseerd”. Plots? Lees daarover: Molenbeek - kroniek van een aangekondigde ramp

Zachtmoedige jongen

Salah Abdeslam, op 15 september 1989 in Brussel geboren uit een Frans-Algerijnse vader en een Marokkaanse moeder, heeft de Franse nationaliteit, maar woont bijna zijn hele leven in België. Over zijn jeugd is weinig bekend. Hij was volgens maten die in de Belgische en Franse pers aan het woord kwamen een zachtmoedige en meegaande jongen, onafscheidelijk van zijn pote Abdelhamid Abaaoud. Die kwam enkele dagen na de aanslagen in 2015 bij een politieoperatie in Saint-Denis om het leven. Abaaoud zou vanuit Syrië de aanslagen hebben gecoördineerd.

Abdeslam zet de eerste stappen op het criminele pad in gezelschap van Abaaoud. Ze worden in december 2010, met drie anderen, aangehouden voor een nogal stuntelige poging tot inbraak bij een autobedrijf in Waals-Brabant. Met een koevoet proberen ze ’s nachts via een dakraampje binnen te komen, maar de inwonende garagehouder ziet ze en slaat alarm. Door de sneeuwval die nacht kunnen ze niet ontkomen. Als hij gepakt wordt en niet op zijn werk verschijnt raakt Abdeslam, dan pas 21 jaar oud, zijn baan als tramtechnicus bij het Brusselse ov-bedrijf kwijt.

Jihad-filmpjes

In Molenbeek bouwt hij een reputatie op als drugsdealer en losbandig feestnummer. Hij drinkt en blowt, bezoekt nachtclubs en casino’s, onder andere (in juni 2014) in Breda. Volgens vrienden toont hij pas interesse in de radicale islam als Abaaoud begin 2013 naar Syrië is vertrokken. In de kelder van café Les Béguines, dat hij tussen 2013 en 2015 met zijn oudere broer Brahim in Molenbeek runt, bekijkt hij, biertje in de hand, jihad-filmpjes van de daar zo succesvolle jeugdvriend.

Zomer 2014 vertelt Abdeslam aan nabije contacten voor het eerst dat hij ook naar Syrië wil. „Hij wilde helpen”, heeft zijn vriendin Yasmina volgens Le Monde tegen de rechercheurs gezegd. Erg gelovig had hij zich tot dan niet getoond. Hij ging weleens bidden, „maar nooit op tijd”. Niemand nam zijn radicalisering erg serieus. Ook de politie niet.

Zelfs niet als hij, volgens een documentaire van France 2, op het bureau in Molenbeek komt vragen of hij ondanks zijn criminele antecedenten zonder problemen het land uit kan. In februari 2015 laat de politie hem gaan na een verhoor over Abaaoud en de dan net ontmantelde terreurcel van Verviers.

In juni 2015 publiceert het Belgische Orgaan voor de Coördinatie en de Analyse van de Dreiging (OCAD) een lijst waarop Abdeslam en zijn broer als „geradicaliseerd” aangemerkt staan. Anders dan Brahim komt Salah niet in Syrië. Maar hij kan, ondanks zijn bekende profiel, in de maanden voor de aanslagen in Parijs onder zijn eigen naam heel Europa doorreizen. Hij komt onder andere in Griekenland en Hongarije, waar hij zes van de jihadisten ophaalt die later bij de aanslagen een rol spelen. In Noord-Frankrijk koopt hij ontstekers en waterstofperoxide, nodig voor de bomvesten.

Abdeslam huurt, opnieuw onder eigen naam, twee van de auto’s waarmee op 13 november 2015 de aanslagplegers naar Parijs gaan en hij reserveert de hotelkamers in Alfortville waar ze vóór hun daad verblijven. Op vrijdagavond 13 november zet hij zelf de drie mannen af die zich tijdens de voetbalwedstrijd Frankrijk-Duitsland voor het Stade de France opblazen. „Op verzoek van (broer) Brahim”, zou hij in zijn allereerste verklaring hebben gezegd. Daarna rijdt hij door naar het 18de arrondissement in Parijs.

Wat daar precies gebeurt, blijft onduidelijk. Hij laat zijn Renault Clio achter op Place Albert Kahn en koopt een nieuwe telefoon en simkaart. Zijn bomvest wordt enkele dagen later gevonden ten oosten van Parijs, in Montreuil. Het had een technisch mankement, onthulde radiozender France Inter vorige week op basis van bronnen bij de technische recherche. Zou hij dus toch geen koudwatervrees hebben gehad? In de officiële verklaring waarmee IS de daden opeist is wel degelijk sprake van ook een aanslag in het 18de.

In paniek belt Abdeslam die nacht twee vrienden uit het kruimelcriminele circuit in Molenbeek met de vraag hem op te halen. Wachtend op Mohamed Amri en Hamza Attou houdt hij zich schuil in een gekraakte flat in de Parijse voorstad Châtillon. Daar eet hij van McDonald’s en maakt hij volgens weekblad L’Obs vrienden met wie hij jointjes rookt en het nieuws over de aanslagen bespreekt. Hij laat niets los over zijn rol.

Amri en Attou halen hem zaterdag vroeg in de ochtend op. Even na negenen wordt het drietal bij een tolstation in Noord-Frankrijk een half uur lang staande gehouden door de gendarmerie. Abdeslam, achterin de auto, staat vermeld in een Europees opsporingsregister, zo blijkt, maar volgens de gendarmes was het niet de bedoeling dat hij opgepakt werd. De Belgische autoriteiten wisten toen echter al uren dat hij de in Parijs gebruikte auto’s gehuurd had. Tot die vrijdagmiddag 18 maart 2016 zou Salah Abdeslam ongrijpbaar blijven.