Kunst kopen? Zo begin je ermee

Kunstbeurs Kunst kopen in plaats van kijken? Twee doorgewinterde verzamelaars schreven een boek met adviezen voor beginners.

Foto’s istock, montage NRC

Manuela Klerkx (55) en Oscar van Gelderen (52) kopen altijd wel íéts op Art Rotterdam. Vorig jaar nog, een paar werkjes van jonge, onbekende kunstenaars op ansichtkaartformaat. Die verzamelt Manuela Klerkx.

Of neem twee jaar geleden. Van Gelderen kocht toen Compositie met bloem (2014) van Jan Roeland, toen hij even alleen was. Dat werk gaf hij haar een paar dagen later cadeau. Voor Valentijnsdag.

Ze zijn samen sinds 2010, zij is kunstagent, hij uitgever. Al jaren verzamelen ze kunst, die ze soms alleen kopen, vaak ook met z’n tweeën. Komende donderdag verschijnt hun boek Ontroerend goed, „geschreven voor iedereen die de eerste stappen wil zetten om kunst te kopen”, zoals in de inleiding staat.

Diezelfde dag, 8 februari, opent Art Rotterdam, de belangrijkste beurs voor hedendaagse kunst in Nederland. Je kunt er kunst kopen in prijzen variërend van pakweg honderd tot vele duizenden euro’s. Maar hoe doe je dat als beginnende kunstkoper? Hoe vind je je weg op een beurs, bij een veiling, in een galerie of online? Wie of wat bepaalt de prijs van een werk en wat is dan redelijk?

En, waarschijnlijk de belangrijkste vraag: hoe weet je of wat je nu koopt omdat het je aanspreekt, over een paar jaar nog altijd naar je smaak is?

Nog een belangrijke tip voor aankomende kunstkopers: Laat je niet opjutten

Manuela Klerkx ontvangt in haar huis in Amsterdam-Noord. Daar woont ze met haar dochter uit een vorige relatie, Oscar van Gelderen en zíjn dochter wonen in West. Overal in het huis staat of hangt kunst: glaswerk, foto’s, tekeningen. Het werk van Jan Roeland hangt boven een schilderij van Sjoerd de Vries. In de keuken, aan de muur boven het aanrecht, is een klein houten stoeltje bevestigd: ook een cadeau, van toen ze twee jaar getrouwd waren. Klerkx: „Dat soort stoeltjes maakte die kunstenaar zijn hele leven lang, als aandenken aan een overleden broertje. Daarom hangt het hoog aan de muur, alsof de stoel met het jongetje mee naar de hemel gaat.”

Ook zij heeft een vroeg overleden broertje, het oudste kind van haar ouders dat drie weken na zijn geboorte overleed. Vincent, hadden ze hem genoemd – naar de beroemde schilder. „Mijn vader is kunstenaar, wanneer ik als kind in bed lag hoorde ik hem schilderen. Het geluid van een kwast over doek symboliseert voor mij zekerheid en rust.” Haar vader gaf haar kunstboeken te lezen en nam haar mee naar tentoonstellingen. Ze studeerde af in kunstfilosofie, werkte in buitenlandse galeries en bezat een tijdlang ook zelf een galerie. Tegenwoordig werkt ze als kunstagent voor zowel kunstenaars als galeries.

Kunst is er voor iedereen

Klerkx heeft kortom haar smaak in kunst kunnen ontwikkelen. Ook heeft ze gezien hoe de afgelopen pakweg tien jaar een discrepantie ontstond tussen de manier waarop kunst nog vaak wordt aangeboden („Men monstert je kleding, schoenen en verschijning om snel in te schatten of een gesprek wel zinvol is”, staat over galeriehouders in Ontroerend goed) en de aanpak van potentiële nieuwe kunstverzamelaars: millennials die gewend zijn zichzelf online te informeren en daar ook te kopen. Manuela Klerkx: „Kunst is er voor iedereen, een geslaagd kunstwerk vergroot een situatie uit het gewone leven uit, het werpt er een ander licht op en vertelt je een verhaal. Maar om de kunstwereld hangt nog altijd een zweem van elitair, ontoegankelijk en niet transparant. Je wordt buitengesloten, in plaats van dat je het gevoel krijgt erbij te horen.”

En dat werkt niet langer: „Millennials werken hard, verdienen goed, maar stappen niet op hun fiets om naar een galerie te gaan waar ze zich ook nog eens niet op hun gemak voelen.” Eigenlijk, zegt ze, „willen we met het boek een nieuwe generatie kunstkopers op weg helpen”.

Ontroerend goed opent daarom met een kleine, helder geschreven geschiedenis van de moderne en hedendaagse kunst („Het discours, of gewoon: het gesprek dat over deze kunstvormen plaatsvindt, hult zich al snel in raadselen, de taal wordt al net zo abstract als het kunstwerk zelf”, staat in het boek), gevolgd door meer praktische hoofdstukken over galeries, beurzen, veilingen en sociale media. Achterin zijn verzamelaars geïnterviewd: hoe hebben zij het gedaan, wat zijn hun lessons learned? („Wees bereid minder te eten en je slechter te kleden om iets moois aan de muur te hebben.” Maar ook: „Google je favoriete kunstenaar en neem direct contact op!”) Je kunt achter elkaar doorlezen, maar ook beginnen met het hoofdstuk dat je nu even het beste uitkomt, kunstbeurzen bijvoorbeeld. Over Art Rotterdam kom je dan te weten dat de beurs dit jaar „in iedere stand een tekstbordje gaat plaatsen met daarop interessante achtergrondinformatie van de kunstenaar of het kunstwerk, zo geven we gehoor aan de behoefte aan meer duiding”, aldus directeur Fons Hof.

Lees ook deze reportage over Art Rotterdam 2018: Non-profit galeries mijden Art Rotterdam

Blijf je dat kunstwerk mooi vinden?

Maar goed, die belangrijkste vraag dus: hoe weet je of wat je nu koopt, over een tijd nog altijd jouw smaak is? Manuela Klerkx: „Dat weet je niet. Daarom is kunst ook geen onroerend goed dat je koopt omdat het elk jaar meer waard wordt. Kunst is ontroerend goed: een investering in jezelf op een moment dat een bepaald werk emotie bij je losmaakt. Mocht je een paar jaar later toch spijt krijgen, dan was die aankoop kennelijk een stap in de ontwikkeling van je smaak.”

Art Rotterdam begint donderdag. Heeft ze nog tips voor wie voor het eerst een kunstbeurs bezoekt? „Ga bij voorkeur met iemand samen. En dan natuurlijk iemand die er ook plezier in heeft, niet iemand die zegt: dat kan mijn neefje ook. Loop rustig rond, proef de sfeer, drink koffie en ga dan terug naar wat je aansprak. Stel ook gewoon vragen aan de galeriehouder. En als je niet meteen koopt maar wel geïnformeerd wilt blijven, zet dan je naam op de mailinglist.”

En zij, hoe gaat zij er donderdag naar toe? „Vooral nieuwsgierig. En voorbereid, dat raad ik echt iedereen aan. Zelf kijk ik altijd de lijst van galeries na: wat tonen de galeries die ik al ken, wat tonen de nieuwe. Verder wil ik me graag laten verrassen.”

Kunstbeurs Art Rotterdam, 8 t/m 11 febr. Van Nellefabriek. Inl.: www.artrotterdam.com