Column

Geen liefde van de aaibare soort

Zap In The Greenaway Alphabet ondervraagt Pip Greenaway haar vader, de cineast en kunstenaar Peter Greenaway. Dat levert de ene na de andere geweldige scène op.

Pip Greenaway en haar vader Peter in The Greenaway Alphabet (NTR)

Van sommige beelden kom je nooit meer af. Ik was achttien en ik zag The cook, the thief, his wife and her lover van Peter Greenaway in een Amsterdamse bioscoop. Af en toe kreeg iemand last van zijn maag, vooral nadat het lijk van de lover door de wife aan de thief (tevens de moordenaar van de minnaar) werd opgediend. Gaar als boter. Zij wees haar man op de penis en zei dat dat het lekkerste stukje was. „And you know where it has been.”

Peter Greenaway (75) is niet alleen een briljant filmmaker, maar ook schilder, schrijver, theatermaker, insectenverzamelaar en wat niet al. Hij woont al jaren in Amsterdam, is getrouwd met de Nederlandse Saskia Boddeke; ze hebben een dochter Pip, van vijftien.

The Greenaway Alphabet, waar ik donderdagavond gefascineerd naar heb zitten kijken, is een NTR-documentaire (Het uur van de wolf) die Boddeke over haar man maakte. De man van wie Boddeke zegt heel veel te houden „maar ik weet niet zeker of hij ook van mij houdt”.

Hij is een kunstenaar van de oude stempel: een man voor wie uiteindelijk alleen zijn werk telt. Dat werk komt langs in inhoud en vorm, maar is niet de hoofdzaak van The Greenaway Alphabet. Dat is de verhouding tussen Greenaway en zijn dochter, die hem voor de camera ondervraagt aan de hand van een alfabet aan steekwoorden.

Het levert de ene na de andere geweldige scène op. Dat begint bij de eerste letter, waarvan Greenaway wil dat die voor Amsterdam staat (volgt een reeks inzichten en associaties), maar Pip wil over een ander a-woord praten: autisme. „Misschien is autisme niet zo interessant”, probeert haar vader.

Dat is het natuurlijk wel: scène na scène zien we Greenaway wegkijken, zijn toevlucht nemen tot lucide mini-monoloogjes. Zij omhelst hem van de zijkant en van achteren, hangt op zijn schouder of tegen zijn borst – ook de dochter heeft gevoel voor theater. Aan veel van haar vragen probeert hij te ontsnappen. „Je praat tegen mij, je houdt geen lezing”, zegt ze dan. Of ze verwijt hem dat hij als een commentator praat wanneer zij door liefdesverdriet in tranen is.

De C staat voor children, zijn twee oudste kinderen waar Greenaway geen contact meer mee heeft. „Er was een breuk in de familietraditie”, verklaart hij. „Ik ben van hun moeder gescheiden en met een andere vrouw getrouwd.” Pip neemt daar geen genoegen mee. Wil hij zijn kleinkinderen niet zien? Is hij verdrietig? Onverwacht zegt hij Sssh. En: „Off camera”. Maar dat is de enige keer dat hij terugdeinst. Vaker riposteert Greenaway met zinnen als: „Jij stelt bedreigende vragen en ik geef krachtig antwoord.” Zo wordt elke scène een avontuur: hoe loopt de volgende toenadering van de dochter af? Raakt ze iets bij haar vader? Wordt ze zelf geraakt?

Je kunt The Greenaway Alphabet als een tragische film zien; als het verhaal van een dochter die duwt en trekt om een ontoegankelijke vader te bereiken. Maar het is een film over liefde. Je ziet ook hoe Greenaway Pip meeneemt in zijn wereld: ze tekenen samen (hij moedigt haar aan om haar vingers met roodgelakte nagels vies te maken), ze jagen op motten en nachtvlinders, ze doorkruisen musea. Haar geest moet vol worden gegoten. Hij giet en hij giet en hij giet. Geen liefde van de aaibare soort, maar liefde is het.

Ze spreekt zijn taal. Als het gaat over de nachtmerrie om levend begraven te worden, vraagt Pip: „Wil je dat ik je in je hart steek voor je overlijdt?” Nee, antwoordt haar vader, die eerder heeft gezegd dat hij op zijn tachtigste dood wil. „Je moet me door elkaar schudden tot je zeker weet dat ik wakker ben.”