opinie

    • Menno Tamminga

Geef openheid over het gas, Wiebes

Arme Marjan van Loon. Je schrijft als president-directeur van Shell Nederland de misschien wel duurste blanco cheque uit het Nederlandse bedrijfsleven, namelijk dat Shell garant staat voor de aardbevingsschade in Groningen, en dan kunnen of willen de Tweede Kamerleden dat niet geloven.

Garanties zijn zekerheden voor ‘het geval dat’. In casu: als de NAM platzak is. De NAM is eigendom van Shell Nederland en ExxonMobil. Dus als de NAM te weinig inkomsten heeft, bijvoorbeeld omdat het kabinet de gaswinning snel drastisch verlaagt, dan dokt Shell (met ExxonMobil).

Van Loon repte donderdag in de Kamer één keer van haar mandaat voor een cheque met negen nullen. Gezien de bedragen zal dat mandaat zijn geaccordeerd door de top: bestuursvoorzitter Ben van Beurden. In maart blijkt hoe stevig Shell deze garantie opschrijft als zijn jaarverslag verschijnt.

De aanleiding voor de hoorzitting was een bericht in Trouw dat Shell Nederland vorig jaar zijn aansprakelijkheid voor schulden van de NAM had ingetrokken. Dat deed Shell omdat de NAM voor het eerst een eigen jaarrekening publiceerde. Nu kon iedereen zien hoe robuust de NAM was. Zo voldeed de NAM aan Europese regels dat mijnbouwbedrijven hun betalingen aan overheden moeten openbaren. Shell doet dat zelf al enkele jaren, maar liet de betalingen van de NAM juist steeds weg. Want NAM was geen echte dochter, maar een samenwerking met ExxonMobil.

In de jaarrekening van NAM over 2016 staat echter geen overzicht van de betalingen aan overheden. De NAM zette die cijfers in een persbericht. Dat had de NAM ook kunnen doen zónder jaarrekening. Dan had Shell die aansprakelijkheid niet hoéven intrekken. Geen rel. Geen blanco cheque.

Lees ook dit fascinerende relaas van twee generaties werken bij de NAM

De opportunistische en diffuse relatie tussen Shell en NAM is representatief voor de kongsi van particuliere ondernemingen en de Staat die ons gas winnen, transporteren en verkopen. Zij vormen het zogeheten ‘gasgebouw’ c.q. de ‘Maatschap Groningen’. Dat is een „besloten en gesloten gemeenschap waarbij de buitenwereld, inclusief de Tweede Kamer, weinig weet over het functioneren in de praktijk”, schreef de Onderzoeksraad voor Veiligheid begin 2015.

Gaspolitiek was achterkamertjespolitiek. Zo wilden de overheid, Shell, de voorloper van ExxonMobil en de NAM dat in 1963 toen zij de handen ineen sloegen. Het Dagblad van het Noorden onthulde deze week hun geheime contract voor de oprichting van de Maatschap Groningen. Artikel 2 van het contract luidt: „De maatschap treedt niet naar buiten op.”

Dat is niet langer maatschappelijk aanvaardbaar. De overheid en Shell moeten het vertrouwen herwinnen. Minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) en de drie olie- en gasbedrijven onderhandelen over een vernieuwd ‘gasgebouw’. Ieder onderkent de prioriteit van veiligheid. Dat is bij uitstek een publieke taak, dus moeten er ook publieke normen van openbaarheid gelden. Hoe?

Neem de kredietcrisis van 2008 als voorbeeld. Na de miljardensteun voor banken en verzekeraars gaf de overheid jaarlijks een overzicht van de kosten, de opbrengsten, de garanties en de afwikkeling.

De ramen van het gasgebouw moeten nu open, de cijfers zichtbaar op tafel.

Marike Stellinga is afwezig.
    • Menno Tamminga