In Zimbabwe staat bitcoin voor zowel hoop als onzekerheid

Zimbabwe Vrijwel nergens ter wereld doet de cryptomunt het zo goed als in Zimbabwe. „Bitcoin is Zimbabwe op het lijf geschreven.”

In een kantoor in Harare handelen jonge Zimbabweanen in bitcoins Foto Jeffrey Barbee

De klok in Harare leek de afgelopen 37 jaar stil te staan op 18 april 1980, de dag dat het land een nieuwe naam kreeg en onafhankelijk werd van de nazaten van de Britse kolonisator. De grote hotels (Sheraton, Bronte), de winkelcentra in het centrum: ze ademen de jaren tachtig, toen Zimbabwe de grote belofte was van het continent, waar internationale investeerders en ngo’s allemaal wilden zijn. Alsof het land versteend raakte in de retoriek van de man die al die tijd aan het roer bleef, Robert Mugabe, en zijn niet aflatende strijd tegen het koloniale verleden.

Maar sinds Mugabe eind november op last van zijn eigen partij het veld moest ruimen, voelt Harare als nieuw. Nergens voel je die nieuwe energie zo goed als op de eerste verdieping van de Batanai Mall. Hier zitten jonge Zimbabweanen gebogen over gloednieuwe laptops. De muren ruiken naar pas gedroogde stopverf. Dit is het thuis van een nieuwe generatie internetondernemers, die naar hartelust handelen in de nieuwste hype in dit land: de bitcoin.

„Bitcoin is Zimbabwe op het lijf geschreven”, zegt Tawanda Kembo van Golix, het enige online platform in het land waar je de cryptomunt kunt verhandelen. Een korte blik op zijn computerscherm leert hem dat de bitcoin in zijn thuisland nog steeds 70 procent meer opbrengt dan elders in de wereld: de koers in Zimbabwe staat rond de 11.000 dollar per bitcoin, tegen rond de 9.000 dollar internationaal.

Iedereen optimistisch

In de novemberweek dat militairen pantserwagens de straten van Harare instuurden om president Mugabe te overtuigen dat zijn heerschappij ten einde was, brak bitcoin in Zimbabwe alle records en was de munt zelfs twee keer zoveel waard als de internationale koers. Dat record loopt parallel aan de hoge verwachtingen die Zimbabweanen hebben nu Mugabe van het toneel is verdwenen.

„Ik zie dat mensen veel meer hoop hebben dan zes maanden geleden. Iedereen is optimistisch. Mensen durven ineens meer. En wij ook. Plotseling is Zimbabwe weer open voor business”, zegt Kembo.

President Emmerson Mnangagwa reisde vorige week naar het World Economic Forum in Davos in de hoop internationale investeerders te overtuigen dat zijn land weer een veilige belegging is. Hij belooft wetgeving terug te draaien, die bedrijven dwong 51 procent van hun aandelen te delen met Zimbabweanen. In december keerde de eerste witte boer terug naar het land, waarvan hij in juni nog was verdreven door milities gelinkt aan Mugabes echtgenote.

President Mnangagwa was eind januari in Davos om investeerders te lokken. Lees ook: Is de blanke boer weer welkom?

Hyperinflatie

Internationale geldschieters keerden in 2000 het land massaal de rug toe na de gewelddadige landhervormingen, die ruim 4.500 witte boeren van hun land dreven. De lokale munt, de Zimbabweaanse dollar, crashte als gevolg van een hyperinflatie die de wereld sinds de Weimarrepubliek niet meer meemaakte. In 2009 schakelde Zimbabwe definitief over op de Amerikaanse dollar. Maar omdat er in de afgelopen jaren te weinig buitenlandse valuta het land binnenkwamen, ging het land toch weer eigen geld drukken. De bondnote is volgens de Zimbabweaanse banken evenveel waard als de Amerikaanse dollar, maar wordt internationaal nergens geaccepteerd. Internationale transacties zijn vrijwel onmogelijk. De bitcoin biedt uitkomst.

Kembo: „In heel Afrika is het lastig om internationale betalingen te doen of te ontvangen. De banken maken het lastig met strikte controles op de in- en uitvoer van buitenlandse valuta. Die problemen zijn het ergst in Zimbabwe. En dus zijn cryptovaluta als bitcoin zeer handzaam hier, want ze lossen een heel vervelend probleem op.”

Charmeoffensief

De dure bitcoin bewijst dus niet per se dat het charme-offensief van Mnangagwa de wereld al heeft overtuigd dat Zimbabwe weer veilig is voor buitenlands geld. Volgens online handelaar William Chui is de hoge bitcoinpremie evengoed een uitdrukking van hoop als van onzekerheid. „Het laat zien dat mensen gewoon handel willen drijven. Ze willen aan de slag.”

Miljoenen jonge Zimbabweanen verlieten sinds 2000 hun thuisland om elders harde valuta te verdienen. Bedrijven in buurland Zuid-Afrika werken graag met Zimbabweaanse migranten, die onder Mugabe goed onderwijs genoten. Veel migranten gebruiken nu bitcoins om hun achtergebleven families te helpen.

Ook op de aandelenbeurs van Zimbabwe zijn handelaren niet per se overtuigd dat het nieuwe tijdperk al is aangebroken. In november dreef de onzekerheid rond de staatsgreep de koersen naar recordhoogten en was de beurs in Zimbabwe even de best presterende beurs ter wereld. De beurs eindigde het jaar 150 procent hoger dan het jaar ervoor. „Er hangt heel veel hoop in de lucht. Iedereen hoopt dat we een nieuwe start kunnen maken en dat we de problemen van de afgelopen vijf jaar kunnen ontgroeien”, zegt de directeur van de aandelenbeurs, Martin Matanda. Aandelen zijn nog steeds een veilige haven voor beleggers, die het lokale geld niet vertrouwen. De industrie ligt nog op zijn gat. Industrieterreinen aan de rand van de stad zijn overwoekerd met onkruid en zien bruin van de roest.

In de week van de machtsomwenteling in Zimbabwe brak bitcoin er alle records.

Foto Waldo Swiegers/Bloomberg

Er zijn wel nieuwe avonturiers gearriveerd die hopen in Zimbabwe een bestemming te hebben gevonden waar nog geld kan worden verdiend volgens het principe: high risk, high return. Maar de Russische zakenman Victor Tskhovrebov van Liberation Mining moet nog zien of het lukt. „De enige grote verandering die ik nu zie, is dat de wegblokkades van de politie, waar ons voorheen geld werd afgetroggeld, zijn verdwenen”, zegt hij, terwijl hij met zijn terreinwagen op weg is naar zijn nieuwe kantoor. Zijn bedrijf hoopt kolen te gaan winnen in het zuiden van het land, maar wacht al maanden op een vergunning. „We zijn er klaar voor. Maar de bureaucratie is hier verschrikkelijk. Te veel mensen lijken er plezier in te hebben om ons af te remmen.” De Rus is gefrustreerd omdat de regering de vergunning wel heeft toegezegd, maar niet heeft ondertekend. Zover is Zimbabwe dus nog niet.

De economie van Zimbabwe leunt nog steeds zwaar op de productie van grondstoffen en landbouw. Maar in het kantoor van de jonge internetondernemers kijken ze verder. „Ik geloof dat onze toekomst in technologie ligt”, zegt Tafadzwa Gutsa, die met zijn laptop uitgeklapt in het pas geverfde kantoor van het online platform Golix zit te werken. Hij moet nog zien dat er iets terechtkomt van al die beloftes van de nieuwe regering onder leiding van Mnangagwa. Maar wat volgens hem in elk geval helpt, is dat de nieuwe leider ruim twintig jaar jonger is dan de hoogbejaarde Mugabe (93). „We hopen dat een jonger iemand wat rationeler is in zijn keuzes. Onze industrie ligt op zijn gat. Het zijn nu de jonge mensen van Zimbabwe die de meeste activiteiten ontplooien. Wij zijn de toekomst van dit land.”

Digitale munten als bitcoin niet uit het nieuws te branden. Hebben we te maken met een zeepbel? Lees het vragenstuk: Alles wat je wilt weten over bitcoin maar nooit durfde te vragen
    • Bram Vermeulen