Zalvende toespraak vol polarisatie

State of the Union

President Trumps toon in zijn jaarlijkse speech was verzoenend en patriottisch. Maar zijn boodschap was als vanouds ‘America First’.

President Trump oogst applaus. Links vicepresident Mike Pence, rechts Paul Ryan, de Republikeinse leider van het Huis van Afgevaardigden. Foto Win McNamee/EPA

Donald Trump zou zijn eerste officiële State of the Union gebruiken om Amerika na een jaar van extreme polarisatie te verenigen, zei het Witte Huis vooraf. Maar de jaarlijkse toespraak van de Amerikaanse president, dinsdagnacht voor het verzamelde Congres, werd een demonstratie van politieke verdeeldheid. Trumps toon was zalvend en patriottisch. Maar de boodschap was als vanouds ‘America First’ en deed denken aan die van de campagne van 2016.

In de zaal van het Huis van Afgevaardigden, waar Trump zijn toespraak hield, was te zien hoe verdeeld het politieke klimaat is. De Republikeinse Congresleden, links van Trump, hebben hun afkeer van Trump laten varen. Als één man stonden ze keer op keer op om de president toe te juichen. Voor het eerst in de geschiedenis van de State of the Union werd er langdurig gescandeerd: ‘USA! USA! USA!’

Migratie als belangrijke test

Rechts van Trump zaten de Democraten: wegkijkend, met hun telefoon spelend, afkeurend het hoofd schuddend. Nancy Pelosi, de leider van de Democraten in het Huis, had haar fractie geïnstrueerd Trumps toespraak niet te onderbreken. Maar steeds luider werd het gesis, gegrom en boegeroep, zeker toen Trump over immigratie sprak.

Migratie was vooraf de belangrijkste test voor Trumps wil om te verzoenen. Trump moet met beide partijen onderhandelen over de toekomst van honderdduizenden migranten die als kind naar de VS zijn gekomen en niet de juiste papieren hebben. De Democraten dreigen met een nieuwe sluiting van de overheid op 8 februari als er geen oplossing is voor deze groep, de zogeheten ‘Dreamers’.

Trump herhaalde weliswaar een eerdere belofte dat hij bereid is 1,8 miljoen migranten de kans te geven op een Amerikaans paspoort. Maar hij verbond er strenge voorwaarden aan: een muur aan de grens met Mexico, een einde aan gezinshereniging en een einde aan het verstrekken van visa via een loterij.

Minstens zo belangrijk was de retoriek, die deed denken aan de manier waarop hij immigranten tijdens zijn campagne afschilderde als criminelen. „Decennialang hebben open grenzen gezorgd dat drugs en bendes onze kwetsbaarste gemeenschappen binnenstroomden.” Hij zei ook: „Amerikanen zijn óók Dreamers.” Dat was niet de verzoenende taal die Democraten hoopten te horen. De kans is na de State of the Union uiterst klein geworden dat er voor 8 februari een compromis komt.

Voor de Republikeinen was dit de president zoals ze hem willen. Hij somde de conservatieve resultaten op die hij het afgelopen jaar bereikt heeft. Er is een conservatieve belastingwet ingevoerd, er zijn conservatieve rechters benoemd, een deel van de collectieve zorgverzekering Obamacare is ontmanteld.

Een gewone president

Republikeinen konden deze avond even hun ogen sluiten en doen of Trump een gewone Republikeinse president is. Even geen tweets, geen Rusland-onderzoek, geen oorlog tegen de inlichtingendiensten en de FBI. Dat verklaarde de tientallen staande ovaties.

Maar Trump kwam met opvallend weinig plannen, hoewel een State of the Union daar juist voor bedoeld is. Nieuwe voorstellen had hij niet, behalve dat hij de omstreden gevangenis Guantánamo Bay open wil houden. Over de economie praatte hij nauwelijks.

Zelfs in de State of the Union, de best voorbereide toespraak van een president, bleef Trump dicht bij de alarmistische toon die hem groot maakte. Maar de Republikeinse Partij, die afstevent op een mogelijk grote nederlaag bij de tussentijdse verkiezingen in november, heeft ook nieuwe plannen nodig, en nieuwe inspiratie. Die kon Trump niet geven.

De interessantste en meest polariserende woorden sprak Trump net voor hij de zaal verliet. De toespraak was afgelopen, Trump liep handenschuddend naar de uitgang. Een Republikeins Congreslid, Jeff Duncan, schoot hem aan en zei: „Geef het memo nou maar vrij.” Een tv-camera registreerde het gesprek.

Duncan doelt op een notitie die een explosieve status heeft in Washington. Een Republikein, Devin Nunes, zou in die notitie aantonen dat de FBI bevooroordeeld is tegen Trump. De Republikeinen willen het stuk vrijgeven, maar dat zal vrijwel zeker voor een totale escalatie zorgen van het conflict tussen Trump en de FBI, en dat tussen Democraten en Republikeinen. Het zal bovendien het Rusland-onderzoek van Robert Mueller in gevaar brengen.

Degene die nu moet beslissen over het vrijgeven van de notitie, is Trump zelf. Hij heeft het document gekregen en moet nu een afweging maken. Tegen Congreslid Duncan liep hij daar al op vooruit. Hij zei: „Maak je geen zorgen, honderd procent.” Toen hij geen script meer had, toonde Trump wat zijn verzoenende toon deze avond waard was.