Willem Holleeder: charmeur en genadeloze crimineel

Is Willem Holleeder een psychopaat, zoals zijn zus Astrid beweert, of is hij slachtoffer van beeldvorming? De bekendste crimineel van het land, een status die hij zich lang graag liet aanleunen, begint aan een langdurig proces.

De Heineken ontvoerders Willem Holleeder (l) en zijn vriend Cor van Hout in het Noord-Franse Beauvais in 1986. ANP

Inpalmen, vastbijten en uitknijpen. Zo omschrijft het Openbaar Ministerie in 2006 de manier waarop crimineel Holleeder vastgoedbaron Wim Endstra voor zich heeft gewonnen. ‘De Neus’ heeft volgens Endstra een januskop: charmant de ene dag, genadeloos de volgende.

Willem Frederik Holleeder wordt geboren op 29 mei 1958 als eerste kind in een relatief welvarend gezin in de Amsterdamse Jordaan. Vader Willem en moeder Stien krijgen nog drie kinderen: Sonja, Gerard en Astrid. Met zijn baan als vertegenwoordiger bij bierbrouwerij Heineken is vader Willem Holleeder senior een uitzondering in de arbeidersbuurt die de Jordaan toen nog was. Hij is een gezagsgetrouw man in een socialistisch bolwerk waar mensen weinig op hebben met de overheid. Gezag ontleen je daar niet aan je baan of status, nee, in de Jordaan verdien je je gezag op straat.

Vriendschap Cor van Hout

Willem junior groeit op als een stille, vriendelijke jongen, schrijft Auke Kok in zijn boek Holleeder: de jonge jaren. Hij is geen praatjesmaker en zoekt op de Theo Thijssenschool vooral contact met de rustige jongens. Willem leert op de mavo Cor van Hout kennen, in veel opzichten zijn tegenpool. In zijn pubertijd wordt een andere karaktertrek van Willem zichtbaar: hij heeft driftbuien en krijgt dan iets ongenaakbaars.

Die karaktertrek kennen familieleden ook van zijn vader. Willem senior is een man met een dwangmatig karakter die alles doet voor zijn werk. Als het daar niet goed gaat, zet hij het op een drinken. Dan verandert de gezagsgetrouwe Holleeder in een tiran die vrouw en kinderen slaat. Het hele gezin Holleeder lijdt eronder. Door zijn vriendschap met Cor van Hout weet Willem zich aan zijn vader te onttrekken. De altijd vrolijke en levenslustige Cor van Hout is populair bij de Holleeders thuis. Als Cor er is, wordt er gelachen.

Via Cor van Hout maakt Willem kennis met de misdaad. Cor heeft het weer van zijn vader geleerd, die een reputatie heeft als begenadigd inbreker. Aan het eind van de jaren zeventig hebben Cor en Willem opvallend veel geld. In de buurt gaat dan het verhaal dat het duo het inbrekerspad is opgegaan. Niet lang daarna beslissen ze om samen met drie andere mannen bierbrouwer Freddy Heineken te ontvoeren.

Bekende Nederlanders

Die ontvoering en hun vlucht naar Frankrijk eind 1983 maken van Cor van Hout en Willem Holleeder Bekende Nederlanders, binnen en buiten de onderwereld. Als ze na hun celstraf in 1992 weer vrijkomen, belandt Cor snel opnieuw in de criminaliteit. Hij gaat drugs smokkelen, iets waar Willem zich niet mee wil inlaten. Holleeder zoekt zijn heil elders. Met zijn bouwbedrijf gaat hij klussen doen voor vastgoedbaron Wim Endstra.

Nadat Cor van Hout in 1996 een aanslag op zijn leven overleeft, komt aan zijn vriendschap met Willem een eind. Niet lang daarna stapt Holleeder over naar het kamp van de vijanden van Cor: Sam Klepper en John Mieremet, twee criminele kopstukken met wie Cor ruzie heeft gekregen over een mislukt drugstransport. Die stap typeert Holleeder. Hij kiest altijd voor de bovenliggende partij, ook als dat de vijanden van z’n vrienden zijn.

Dat opportunisme maakt hem succesvol. Wim Endstra omschrijft Holleeder later als iemand met twee gezichten: een charmante man en een brute crimineel. Een verrader die meedogenloos zijn eigen belang boven dat van vrienden stelt.

Astrid Holleeder omschrijft haar broer in 2015 in NRC Handelsblad als een psychopaat. Hij is niet de innemende, charmante grappenmaker waar velen hem voor houden, die gezellig door de stad snort en lachend met iedereen op de foto gaat, aldus Astrid. „Dat is allemaal buitenkant, toneelspel. Hij regisseert alles en iedereen in zijn leven. Hij heeft ‘doen alsof’ geperfectioneerd.”

Zelf zegt Holleeder dat hij het slachtoffer is van beeldvorming in de media en de wens van het Openbaar Ministerie hem als grote onderwereldbaas neer te zetten. „Weet je wat het is, meneer de officier”, zei Holleeder tijdens een rechtszaak in 2007, „als ik naar de bakker ga, maakt u ervan dat ik een brood wil stelen.”

De vraag is welke Holleeder we te zien krijgen als op 5 februari het proces tegen hem begint wegens vijf liquidaties: de charmeur of de genadeloze crimineel.

Correctie (03-02-2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de ontvoering en vlucht van Cor van Hout en Willem Holleeder naar Frankrijk eind 2013 plaatsvond. Dat moet 1983 zijn.