Wat nu te doen met de 28 Russen?

Olympisch dopingschandaal Het IOC lijdt gezichtsverlies doordat sporttribunaal CAS de olympische straf van 28 Russen heeft opgeheven. De verwarring is nu compleet.

De Duitse IOC-voorzitter Thomas Bach bij een vergadering met Zuid-Korea en Noord-Korea in januari in Lausanne. Donderdag werd bekend dat sporttribunaal CAS 28 Russische sporters vrijpleit na een eerdere straf van IOC. Foto’s Laurant Gillieron, Fabrice Coffrini/EPA, AFP

De snelheid waarmee het IOC reageerde op de uitspraak van het sporttribunaal CAS om de levenslange olympische straf van 28 Russische sporters op te heffen, staat haaks op de geringe haast waarmee op de schokkende onthullingen over omvangrijke Russische dopingfraude door de Canadese onderzoeker Richard McLaren werd geanticipeerd. Waar de reactie op het rapport McLaren bijna een jaar duurde, kwam het Internationaal Olympisch Comité (IOC) donderdag binnen anderhalf uur met de voor zijn doen ongewoon snelle en felle verklaring dat vrijspraak niet betekent dat de 28 Russen tot de komende Winterspelen in Pyeongchang worden toegelaten.

De CAS-uitspraak betekent volgens het IOC evenmin, dat de 28 sporters onschuldig zijn verklaard. In de ogen van het IOC is de uitspraak van CAS vooral het gevolg van procedurele fouten en niet van inhoudelijke missers.

De boodschap van het IOC: we laten ons niet zonder enig verweer in de hoek zetten.

Het IOC ging vol in de tegenaanval door te verklaren dat, na nadere bestudering van de vonnissen, de gang naar de Zwitserse federale rechtbank niet moet worden uitgesloten. Met andere woorden: we laten ons niet zonder enig verweer in de hoek zetten.

Een begrijpelijke reflex, omdat naast prestige de geloofwaardigheid van het IOC op het spel staat. Het is nogal wat om 42 Russische sporters levenslang van deelname aan de Spelen uit te sluiten en in hoger beroep te vernemen dat in 28 gevallen die straf moeten worden herzien. Van de elf sporters die niet zijn vrijgesproken, is ook nog eens de olympisch ban opgeheven. Hun uitsluiting van deelname aan de Spelen blijft beperkt tot ‘Pyeongchang’.

Neteligheid door eigen toedoen

Het IOC heeft in belangrijke mate door eigen toedoen een week voor het begin van de Winterspelen zich met deze neteligheid opgezadeld. In december 2016 verscheen het tweede rapport dat sportjurist McLaren in opdracht van het wereldantidopingbureau WADA had opgesteld. Hij onthulde, met Grigori Rodtsjenkov, oud-directeur van het Moskouse dopinglaboratorium, als belangrijkste bron, dat de Russen tijdens de Winterspelen van 2014 in Sotsji de dopingregels in georganiseerd verband aan hun laars lapten. Sporters kregen dopingcocktails verstrekt en bij de dopingcontroles werden Russische urinemonsters verwisseld.

Zware beschuldigingen waarnaar het IOC pas in het najaar van 2017 onderzoek instelde. Toen werden twee commissie ingesteld, waarvan er één via forensisch en analytisch onderzoek moest vaststellen welke sporters wel en niet bij die falsificaties betrokken waren. De conclusie: 42 Russische wintersporters moeten levenslang van Olympische Spelen worden uitgesloten en hun in Sotsji gewonnen medaille inleveren. Van hen tekenden 39 beroep aan bij CAS, dat na een week van individuele hoorzittingen 28 sporters vrijpleitte.

Lees ook: een portret over klokkenluider Grigori Rodtsjenkov, het brein achter het Russische dopingschandaal in Sotsji.

Die uitkomst roept de vraag op hoe zorgvuldig het IOC in deze kwestie gehandeld heeft. Bepaald slordig, zeker in juridische zin, oordelen deskundigen. Dolf Segaar, al ruim tien jaar lid van het dopingpanel – zeg maar tuchtcommissie – van de internationale bob- en skeletonbond IBSF, kende in die hoedanigheid de inhoud van een aantal zaken en was allerminst verrast door de uitspraak van CAS.

„Omdat wij als panel al vonden dat er het nodige op de bewijsvoering was aan te merken. Het IOC heeft nagelaten om zowel Rodtsjenkov als McLaren te horen, terwijl sporters, die geen van allen positief waren getest, daar wel om hadden gevraagd. Bij een eerlijke procesgang past hoor- en wederhoor. Wij zagen mede om die reden geen grond om de schorsing van het IOC voor onze sporter over te nemen en verwachtten dat de zaken bij CAS onderuit zouden gaan. En dat is gebleken, hoewel het me niet duidelijk is waarom van onze bond negen sporters zijn vrijgesproken en vijf niet. In beide groepen zitten sporters met en zonder krasjes op de flessen en met en zonder zout in de urine.”

Het wachten is daarvoor op de vonnissen, waarin de overwegingen staan vermeld. Naar die teksten is ook Herman Ram, directeur van de Dopingautoriteit, nieuwsgierig. Als het CAS de bewijzen als ondeugdelijk kwalificeert, legt dat volgens hem een hypotheek op de toekomst van de tuchtrechtspraak.

Lees ook: een uitgebreid artikel met kritiek op de deelname van 169 Russische sporters onder neutrale vlag aan de Winterspelen van 2018.

Ram ziet een week voor de Winterspelen ook een praktisch probleem. Kunnen de 28 vrijgesproken Russen nog beoordeeld worden op toelating als neutraal atleet? De commissie die daarover ging is opgeheven. Ram: „Als het IOC die procedure niet wil of kan herhalen, zit er volgens mij niets anders op dan die 28 sporters tot de Spelen toe te laten.”

CAS heeft met zijn uitspraak voor de nodige verwarring gezorgd. Op dit moment is volslagen onduidelijk hoe het verder gaat. Het IOC zegt de vonnissen nauwgezet te zullen bestuderen en dan te handelen. Maar met nog een week voor het begin van de Spelen begint de tijd te dringen. Het IOC maakt evenmin helder wat de 28 vrijgesproken sporters, onder wie de schaatsers Olga Fatkoelina en Aleksandr Roemjantsev, mogen verwachten. Kunnen zij in actie komen in Pyeongchang? Krijgen zij een faire kans om te worden toegevoegd tot het team Olympic Athletes from Russia? Zo ja, welke procedure moeten zij dan volgen? Niemand die het weet. Ja, het IOC zegt alleen wat hij niet wil: de sporters vanzelfsprekend toelaten tot de Spelen.

Kwestie danig gepolitiseerd

Segaar ziet nog maar één juridische uitkomst: de vraag over toelating voorleggen aan de ‘ad-hoccommissie’ van CAS in Pyeongchang, die op verzoek van het IOC voor snelrecht is ingesteld. Reken maar op Russische druk, want de kwestie is intussen danig gepolitiseerd, hoewel president Vladimir Poetin donderdag triomfalisme vermeed. De beslissing van het CAS, zo zei Poetin, bevestigt dat de meerderheid van de Russische sporters ‘schoon’ is. Poetin riep op de beslissing van het CAS te accepteren „zonder stemmingmakerij en met respect voor die organisaties die eerder hun beslissingen hebben genomen”.

    • Henk Stouwdam