Voorwaardelijke celstraf voor hulp bij zelfdoding

Gerechtshof Den Bosch

Albert Heringa kreeg zes maanden voorwaardelijk voor hulp bij de zelfdoding van zijn stiefmoeder. Een ‘noodtoestand’ was het niet.

Heringa en zijn vrouw voor het gebouw van de Hoge Raad (2017). Foto Olaf Kraak/ANP

Albert Heringa (75) heeft zes maanden voorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd gekregen voor het bieden van hulp bij de zelfdoding van zijn stiefmoeder. Het gerechtshof in Den Bosch besloot woensdag tot een zwaardere straf dan de drie maanden die het OM had geëist.

Heringa had volgens de rechter een andere dokter kunnen en moeten zoeken toen zijn stiefmoeders huisarts euthanasie weigerde. Het Hof verwierp daarom Heringa’s beroep op ‘overmacht in noodtoestand’. De uitspraak is een grote tegenslag voor voorvechters van ‘zelfeuthanasie’.

Heringa diende zijn stiefmoeder in 2008 (zij was toen 99) met haar instemming een dodelijke mix van medicijnen toe. Dit gebeurde in het verzorgingstehuis, zonder medeweten van het personeel. Moek (zoals stiefmoeder Maria Heringa genoemd werd) was nagenoeg blind en kampte met zware rugklachten en hartfalen. Heringa filmde de zelfdoding, in de hoop het debat over euthanasie zonder arts aan te zwengelen. Nadat actualiteitenrubriek Netwerk in 2010 de beelden had uitgezonden, werd Heringa vervolgd.

Zaak moest over van Hoge Raad

Sindsdien is hij onderwerp van een rechterlijke twist over de legaliteit van hulp bij zelfdoding. Waar de rechtbank in Zutphen Heringa in 2013 nog schuldig bevond, maar geen straf oplegde, pleitte het hof in Arnhem in 2015 Heringa vrij. Twee jaar later oordeelde de Hoge Raad – tegen het advies van de advocaat-generaal – dat de zaak over moest. Dit leidde tot de nieuwe uitspraak van het hof in Den Bosch.

En ook de politiek biedt voorlopig geen duidelijkheid over het vraagstuk. Pia Dijkstra (D66) presenteerde een jaar geleden een initiatiefwet die het ouderen mogelijk moet maken hun leven zelf te beëindigen als zij het als ‘voltooid’ beschouwen. Het werd een van de moeilijkste discussiepunten tijdens de kabinetsformatie. Met name coalitiegenoot CU is fel tegen.

In weerwil van de juridische en politieke stagnatie zijn in de praktijk artsen ondertussen minder terughoudend geworden in het uitvoeren van euthanasie. Waar in 2010 er 3.000 meldingen van euthanasie en hulp bij zelfdoding binnenkwamen, liep dit op tot 5.500 vijf jaar later en ruim 6.000 in 2016. Heringa was vandaag de dag dan waarschijnlijk ook niet voor hetzelfde dilemma komen te staan, omdat artsen zich bij euthanasie steeds makkelijker beroepen op het bredere criterium ‘stapeling van ouderdomsklachten’.

Maar, het gerechtshof wees naar de wet en die stelt dat hulp bij zelfdoding strafbaar is zonder arts en wanneer er geen sprake is van „uitzichtloos en onverdraaglijk lijden”. Ook verweet het gerechtshof Heringa dat hij de zelfdoding pas na twee jaar bekendmaakte en dat hij Moek achterliet voordat zij stierf, eventuele complicaties voor lief nemend. Zelf zegt Heringa zijn stiefmoeder na anderhalf uur te hebben achtergelaten om het tehuis niet te alarmeren.

Heringa zei woensdag het meest verbolgen te zijn over de kille toon van de rechter – „alsof er een crimineel berecht werd”. Hij wees op de eerdere uitspraken die nog de nadruk legde op zijn „naastenliefde” en „compassie.” Maar, zegt Heringa, hij is nog niet moegestreden, en zijn advocaten gaan zich beraden op vervolgstappen, waarbij aan het Europese Hof wordt gedacht. Hij kan daarbij rekenen op de steun van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE), die een onlinepetitie met bijna 20.000 handtekeningen van steunbetuigers aan het Hof overhandigde. De NVVE bekostigde Heringa’s advocaten en de documentaire over Moeks zelfgekozen einde die Netwerk uitzond. Directeur Agnes Wolbert zei gisteren met deze zaak de hoop te hebben gehad „jurisprudentie te creëren” om de huidige wetgeving ruimer te kunnen interpreteren. Dat is dus, vooralsnog, mislukt.

    • Kasper van Laarhoven