Recensie

Van uitvreter tot koffie-magnaat

Dave Eggers Verbeelding ruilde Eggers in voor non-fictie en maatschappelijke betrokkenheid. Zo ook in dit verhaal over een geslaagde Jemenitisch-Amerikaanse zakenman en zijn droom.

Illustratie Yagi Studio/ Getty

Sinds een jaar of twaalf richt het schrijverschap van Dave Eggers zich op maatschappelijke misstanden. Zijn boeken zijn pogingen een stem te geven aan mensen die nauwelijks gehoord worden. Of zoals hij zei in een interview: „Boeken hebben een unieke manier om de tijd stil te zetten op een bepaald moment en te zeggen: laten we dit niet vergeten.”

In zijn nieuwe boek, De monnik van Mokka (The Monk of Mokha), beschrijft Eggers het leven van immigranten in de beruchte wijk Tenderloin van San Francisco. Hij gebruikt daarbij een methode waarmee hij al eerder succes had: hij ontmoet iemand met een bijzonder verhaal en schrijft dat toegankelijk op. Eggers’ reputatie als een van de belangrijkste Amerikaanse schrijvers van het moment doet de rest.

Zo deed hij dat met Wat is de Wat? (2006), het boek over Valentino Achak Deng, die als kind moest vluchten in Zuid-Soedan. En daarna in Zeitoun (2009), over de Syrische Amerikaan Abdulrahman Zeitoun die zich na de orkaan Katrina in New Orleans ontwikkelde tot een kanoënde weldoener. In Een hologram voor de koning (2012) en De cirkel (2013) stonden weliswaar geen waargebeurde verhalen centraal, maar beide boeken pasten prima in het rijtje over maatschappelijke problemen: respectievelijk de schimmige oliehandel en het verlies van onze privacy door technologie. Vergeleken met vroeger werk liet zich hier een andere Eggers (Boston, 1970) zien.

Worstelende immigranten

In 2000 verscheen het geweldige Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit. Dankzij dat succes kon Eggers schrijfscholen, een tijdschrift en een uitgeverij oprichten. Daarna veranderde zijn schrijverschap. Fantasie en creativiteit werden ingeruild voor maatschappelijke betrokken verhalen.

Zo ook in De monnik van Mokka. Hoofdpersoon Mokhtar Alkhanshali is een beroemde koffie-ondernemer in San Francisco, die zich opwerkte vanuit de wereld van worstelende immigranten naar de wereld van venture capitalists en techmiljardairs. Eggers interviewde hem dagenlang, verspreid over drie jaar, zo schrijft hij in het voorwoord. Mokhtars familie verhuisde van Jemen naar de VS en kwam terecht in een achterbuurt. De charmante Mokhtar is een beetje een uitvreter, hij doet zijn best niet op school en klust later bij als autoverkoper en portier van een luxe appartementencomplex. Tot hij geïnspireerd raakt door het beeld van de beroemde monnik uit de Jemenitische havenstad Mokka, die min of meer uitvond hoe je van koffiebonen koffie maakt. Later gleed Jemen af als koffieproducerend land. En het is Mokhtars droom om het terug op de kaart te zetten.

Eggers vertelt hoe Mokhtar zich onderdompelt in de wereld van koffie. Er wordt veel informatie over de lezer uitgestort, maar ook interessante anekdotes. Zoals over de rol van de Nederlanders, die in de zeventiende eeuw een stekje uit Mokka naar Java smokkelden en zodoende pioniers werden op de koffiemarkt. De Fransen op hun beurt stalen een stekje van de Nederlanders en wisten een aanzienlijk marktaandeel over te nemen.

Lees ook: Thomas de Veen over ‘De werkelijkheid wat opfluffen‘.

Mokhtar steekt al zijn tijd en geld in zijn handel en reist naar Jemen om een exportroute op te zetten. Hij belandt er tussen Saoedische bommen en Houthi-rebellen. Een volgend obstakel is de verkiezing in zijn thuisland van Trump, die alles probeert tegen te houden wat uit Jemen komt. Mokhtar komt voor veel problemen te staan, van vechtende milities tot de gevangenis.

Nobele inborsten

Eggers schrijft het allemaal helder op, voor zover het verhaal van Mokhtar zichzelf niet schrijft. Het nadeel van deze manier van schrijven is dat de verhalenverteller Eggers zelf nauwelijks aan bod komt. Pas als de navertelling overgaat in actiescènes wordt het echt meeslepend. Bijvoorbeeld wanneer Mokhtar zich uit een bedreigende situatie moet zien te praten, of wanneer hij middenin gevechten terecht komt in de hoofdstad Sana’a.

Een ander nadeel kenmerkte ook al Eggers’ vorige boeken. De personages zijn allemaal nobele inborsten die lijden onder de barre omstandigheden. Nooit worden ze onredelijk of zelfzuchtig, of, wat ook denkbaar zou zijn, worden ze verleid door religieus fanatisme. Eggers houdt zich strikt aan het verhaal van zijn personages, en daardoor kom je niet veel over ze te weten. Het bekendste voorbeeld is Abdulrahman Zeitoun die na de publicatie van Eggers’ roman Zeitoun in opspraak raakte, omdat hij zijn vrouw zou hebben geslagen en later veroordeeld werd voor stalking en het schenden van het contactverbod. Niets daarvan was terug te lezen bij het nobele personage dat Eggers van hem maakte.

De monnik van Mokka is niet de beste Eggers. Soms zou je willen dat het waargebeurde verhaal iets minder waargebeurd was. In de briljante scènes, die er ook zijn, zie je wat er zou gebeuren als Dave Eggers zich echt had laten gaan, zijn fantasie wat meer de vrije loop had gelaten. Hopelijk is zijn volgende boek weer een roman.

    • Tim de Gier