Slavernijmonument was voor Erwin de Vries ‘bijna spirituele ervaring’

Erwin de Vries 1929-2018

Het Slavernijmonument in Amsterdam is zijn bekendste werk. In zijn lange carrière bouwde de bekendste kunstenaar van Suriname aan een indrukwekkend oeuvre van expressieve en sensuele schilderijen en sculpturen.

Erwin de Vries, beeldend kunstenaar. Vincent Mentzel

Hij was de grootste en meeste succesvolle Surinaamse kunstenaar van de afgelopen zestig jaar. Hij werd in Nederland bekend door talloze borstbeelden van onder meer Joop den Uyl, Simon Carmiggelt en Toon Hermans, en van beeldhouwwerken zoals het Slavernijmonument in het Oosterpark uit 2002. Van zijn kunst spat altijd de expressie, sensualiteit en erotiek af: veel vrouwenlichamen, rondingen en vormen en felle kleuren, veel blauw en geel.

Erwin de Vries is woensdagnacht na een kort ziekbed op 88-jarige leeftijd overleden.

Vooral in zijn eigen land Suriname heeft Erwin de Vries zich altijd onbegrepen gevoeld. „Mensen snappen mijn werk vaak niet, het is te abstract voor ze. Ze zien de waarde en de enorme prestatie niet. Maar hoe kan ik het hun kwalijk nemen? Als je mij vraagt hoe de ruimtevaart in elkaar zit, weet ik er ook niets van.”

Lees ook het interview met Erwin de Vries uit 2001 over zijn ontwerp voor het slavernijmonument

Hij zei dat in 2011 nadat hij voor de zoveelste keer zijn innige wens had geuit: het maken van een eigen, vrij kunstwerk in de binnenstad van Paramaribo. Dus geen opdracht – zoals de talloze beelden die hij maakte van beroemde Surinamers zoals politicus Jaggernath Lachmon, Anton de Kom, of de eerste vakbondsleider Louis Doedel – maar pure vrijheid. Hij hoopte dat de Surinaamse regering hem een onafhankelijkheidsmonument voor Suriname zou willen laten maken, waarin hij zijn eigen vrije interpretatie de loop kon laten. Het kwam er nooit van.

Medewerkers van de Kunsthal zijn bezig met de opbouw van een tentoonstelling met werk van Erwin de Vries in de Kunsthal Rotterdam.

Foto Robert Vos/ANP

Erotiek

Ooit, in zijn begintijd, kreeg De Vries een staatsopdracht voor het maken van een beeld van Alonso de Ojeda, de ‘ontdekker’ van Suriname. Hij maakte een eigenzinnig abstracte bijna kubus-achtige creatie van de Spaanse veroveraar terwijl de totaal verbijsterde regering eerder een traditioneel beeld verwachtte van een man op een paard. Jarenlang stond het beeld weggemoffeld in een opslagruimte, uiteindelijk kreeg het een plek, niet in de binnenstad maar aan de rivier waar Ojeda ooit aankwam. Enkele jaren geleden verdween het beeld spoorloos.

Hij was vrij en eigenzinnig, erotiek en seksualiteit waren een belangrijke inspiratiebron. Jarenlang maakte hij pornofilmpjes van vriendinnen, waarna hij de beelden bekeek en inspiratie kreeg. „Erotiek is het belangrijkste in ons leven. Als dat ophoudt, houden wij ook op te bestaan. Dat heb ik in mijn kunst gebruikt als uiting”, zei hij in 2009 in NRC.

Borstbeelden

Zijn artistieke ontwikkeling begon in het nog koloniale Suriname. Hij was niet goed op school, leren ging moeizaam maar hij blonk wel uit in tekenen. Zijn toenmalige tekenleraar wist Erwins vader, de bekende Surinaamse zakenman H.J. de Vries te overtuigen om de jonge Erwin naar Nederland te sturen voor een tekenopleiding. Daarna keerde hij terug naar Suriname waar hij ruim zes jaar als tekenleraar werkte, maar dat maakte hem naar eigen zeggen doodongelukkig. Hij wilde kunstenaar worden.

In 1958 ging Erwin opnieuw naar Nederland, dit keer om aan de Rijksakademie te studeren, waar hij tot bloei kwam en zijn doorbraak volgde. Hij exposeerde met Pablo Picasso, Zadkine (die hem nog les had gegeven) en Henry Moore en kreeg later solo- exposities in het Stedelijk Museum Amsterdam en in 2009 in de Kunsthal in Rotterdam. Inmiddels had de Vries ook door een sterke eigen lobby en vasthoudendheid grote exposities in het Caribisch gebied en Zuid-Amerika voor elkaar gekregen en kreeg hij door zijn talent voor het maken van borstbeelden ook in Nederland veel opdrachten.

Slavernijmonument van Erwin de Vries in het Oosterpark in Amsterdam.

Foto Maurice Boyer

Slavernij

In 2002 kreeg De Vries de belangrijke opdracht voor het Slavernijmonument in het Oosterpark. Over de totstandkoming zei hij: „Het was een bijna spirituele ervaring, ik voelde de pijn van de slaven, ook mijn voorouders, maar ik voelde ook hun enorme kracht, ondanks alles wat ze hebben doorstaan. Dat wilde ik in het beeld vastleggen.”

De Vries was een beroemdheid in Suriname. Hij woonde samen met zijn vrouw en twee dochters, prachtig, pal aan de uitgestrekte Surinamerivier in het noorden van Paramaribo. Op het achterterras, met uitzicht over de rivier, werkte Erwin aan zijn borstbeelden.

In december maakte de Vries nog een borstbeeld van zichzelf dat hij schonk aan de Surinaamse staat. Het werd geplaatst bij zijn lievelingsterras, ’t Vat, hartje Paramaribo. Daar had hij ook al jaren zelf een ereplek: een door hem zelf beschilderde stamtafel.

Werk van Erwin de Vries in de Kunsthal Rotterdam.

Robert Vos/ANP