Kremlin bouwt megatorpedo

Wapenwedloop

Rusland vreest dat een Amerikaans raketschild kernraketten onderschept. Een megakerntorpedo moet het evenwicht herstellen.

De jaarlijkse Russische marinedag in Baltiejsk, in de exclave Kaliningrad. Foto Andrej Rudakov/Bloomberg

Het wordt al de ‘doomsday torpedo’ genoemd, het nieuwe type nucleaire onderwaterdrone ‘Status-6’ dat de Russische krijgsmacht in ontwikkeling heeft. Met een maximale kracht van 100 megaton en een kernkop met het radioactieve kobalt-60 kan het wapen (NAVO-codenaam ‘Kanyon’), dat 10.000 kilometer kan afleggen, dan ook met recht apocalyptische eigenschappen worden toegedicht. Wat betekent deze megatorpedo voor de militaire verhoudingen tussen Rusland en het Westen?

Deze maand bevestigde het Pentagon dat de Russische krijgsmacht inderdaad een torpedo in ontwikkeling heeft die kan worden uitgerust met een explosieve lading van 100 megaton. Een kracht van 100 megaton staat gelijk aan 100 miljoen ton dynamiet. Ter vergelijking: de atoombom die in 1945 op Hiroshima werd gedropt, had een kracht van zo’n 16.000 ton dynamiet. De Status-6 is twee keer zo krachtig als de Russische Tsar Bomba uit 1961, de zwaarste waterstofbom ooit getest.

Een megawapen dus, hoewel analisten betwijfelen of het inzetbaar is in een oorlogssituatie. De Status-6 is vermoedelijk hoofdzakelijk ontwikkeld als afschrikwekkend middel dat dankzij zijn enorme vernietigende kracht de VS of de NAVO in de toekomst van eventuele aanvallen moet weerhouden.

Rusland zoekt al jaren naar mogelijkheden om door de Amerikaanse raketafweer heen te dringen. De Verenigde Staten hebben juist, ook door dreigingen uit Noord-Korea en Iran, flink geïnvesteerd in raketonderscheppers. Het Kremlin zegt dat de VS die dreigingen als dekmantel gebruiken om de Russische raketcapaciteit in te dammen, waardoor Moskou wel gedwongen werd met een alternatief aanvalswapen te komen. Het Kremlin protesteert al jaren tegen plannen om een Amerikaans raketschild in Oost-Europa te vestigen – vlakbij de grens met Rusland. Met de Status-6 omzeilen de Russen de lucht en zo de Amerikaanse raketdefensie in zijn geheel door een aanval puur onder water te lanceren. Op deze wijze voorkomt Moskou dat de VS de afschrikwekkende nucleaire kracht van Rusland onschadelijk kan maken en wordt het nucleaire evenwicht tussen beide grootmachten behouden.

Lees ook: Vingers aan de knop, de recensie van Daniel Ellsbergs 'The Doomsday Machine'

100 kilometer per uur

De nucleair aangedreven onderwaterdrone wordt aangestuurd vanaf een marineschip en kan zo’n 100 kilometer per uur, wat niet zo snel is. De Status-6 is ontworpen om via de zee Amerikaanse kuststeden en marinebases te treffen. Maar als hij over de maximaal te behalen afstand (10.000 kilometer) wordt afgeschoten, is hij vier dagen onderweg – wel érg lang voor zo’n krachtig aanvalswapen.

De torpedo werkt tot op een diepte van duizend meter. Mocht een aan zee gelegen stad getroffen worden, krijgt die niet enkel met een enorme ontploffing te maken. De explosieve kracht brengt ook een tsunami teweeg die, afhankelijk van de locatie, golven van 500 meter hoog over het vasteland laat spoelen.

Wat de Status-6 nog angstaanjagender maakt, is dat hij mogelijk wordt uitgerust met een laag van isotoop kobalt-59. Bij ontploffing gaat dit over in kobalt-60, een zeer radioactieve isotoop. Door de ontploffing en de hiermee gepaard gaande tsunami zullen grote delen van het getroffen gebied zo radioactief besmet raken dat zij circa een eeuw onbewoonbaar worden voor mensen. Afhankelijk van de wind zullen radioactieve delen ook landinwaarts worden geblazen, waardoor mensen, dieren en gewassen kunnen worden besmet. Bij een aanval met de Status-6 zal het grootste deel van de doden vallen door de nucleaire fallout.

Het bestaan van de torpedo werd al in november 2015 wereldkundig gemaakt. Toen werd een diagram van het wapen ‘per ongeluk’ getoond op de Russische staatstelevisie. Onder meer de CIA beweerde dat dit opzettelijk gebeurde, om de NAVO en de VS te laten zien wat de Russen in huis hebben.

De Status-6 is niet zozeer een kernbom als wel een zéér krachtige ‘vuile bom’. Het wapen is uitgerust met stealth-techniek, waardoor hij moeilijker door akoestische detectieapparatuur wordt opgemerkt. Defensiedeskundige Ko Colijn van Instituut Clingendael denkt echter dat de Amerikanen de torpedo alsnog vroegtijdig kunnen spotten. Stealth werkt niet goed onder water en zo’n wapen maakt toch altijd geluid, waardoor het wordt opgemerkt. Tot nu toe wordt er door experts redelijk schamper over gedaan”, zegt Colijn.

„Het is een raar en onhandig ding dat zo lang onderweg is en zo langzaam gaat dat het voor aankomst vermoedelijk wordt uitgeschakeld, als het in de tussentijd niet al ergens tegenaan botst”, voegt hij eraan toe.

Ook is de Status-6 met zijn 100 megaton zó sterk dat het wapen niet als pressiemiddel tijdens onderhandelingen kan worden ingezet. Colijn: „Je kunt er alleen een enorme vernietiging mee aanrichten. Het is enkel inzetbaar in een alles-of-niets-scenario.”

Doordat de torpedo zo lang moet reizen, kan hij ook alleen aan het einde van een conflict als laatste redmiddel worden gebruikt. Hiermee is de Status-6 enorm sterk, maar onbetrouwbaar, riskant en zeer beperkt inzetbaar in een werkelijk oorlogscenario.

    • Casper van der Veen