Beste producent, maak eens wat reserve-onderdelen

Groen doen Elke week gidst NRC je richting een duurzaam leven.

Foto iStock

Frank Speet heeft een beroep dat bijna is uitgestorven. Speet repareert versterkers. En cd-spelers, pick-ups, dubbele cassettedecks – alles met audio. Ook een oscilloscoop, die nu op de volle werkbank staat bij Hifistereo.nl in Soest, waar hij werkt. „Uit de jaren 80, van Philips. Zó goed geproduceerd. Die kan nog veertig jaar mee.”

Een mensenleven, zo lang kan elektronische apparatuur gebruikt worden. Maar dat zijn we collectief vergeten. Sterker nog: apparaten van nu zijn „eigenlijk niet gemaakt voor reparatie”, stond laatst in een rapportje dat de Stichting Natuur & Milieu uitbracht. Nu het kabinet wil dat we in 2030 de helft minder grondstoffen gebruiken, is het een actueel probleem.

Kan het anders? Ik vraag het Speet en zijn baas Arthur Smit. In principe wel, vindt Smit. „Technisch gezien is bijna alles repareerbaar. Maar economisch niet.”

Speet laat de praktijk zien, bij z’n werkbank vol spanningsmeters, schroevendraaiers en potjes met ball bearing grease. De elektronica is nog het makkelijkst, zegt hij. Speet soldeert een draadje op een printplaat. „Maar probeer maar eens een geschikte knop te vinden.” Dat is het eerste probleem bij onrepareerbare apparaten: onderdelen zijn niet beschikbaar. Hij had laatst een grammofoon met kapotte gasveer. Nergens te koop – ze lieten er een op maat maken. Dat kan eigenlijk niet uit. Dat is meteen probleem twee: arbeid is duur. En dat hangt samen met probleem drie: moderne Aziatische apparaten zijn zo goedkoop geproduceerd, dat reparatie al gauw duurder is dan een nieuwe.

Silicon Valley innovatief? Ga eens kijken hoe inventief ze in Bangladesh en Namibië dingen onderhouden, repareren en hergebruiken!

Speet ziet genoeg slechte ontwerpen langskomen. „Een soundbar waarin een chip zo is geplaatst, dat-ie steeds heet wordt en weer afkoelt. Dan gaat-ie stuk.” En inderdaad spullen die niet gemaakt zijn om te repareren. Smit: „We zaten laatst met een kapotte converter, een klein apparaatje. Was verlijmd, kon niet open. Schroefjes zijn duurder dan lijm.”

Is er een oplossing? Dat we meer geld uitgeven aan apparaten, zegt Smit. En: standaardisatie van onderdelen. Zoiets stond ook in een rapport over circulaire economie: er is grotere ‘producentenverantwoordelijkheid’ nodig. Bijvoorbeeld voor de beschikbaarheid van reserve-onderdelen. Langere garanties. Of recycling.

Smit is laconiek. „Consumenten willen steeds iets nieuws. En al die mensen in Aziatische fabrieken moeten ook werk hebben.” Speet ziet het anders. „Het is verspilling. Wij vechten daartegen. Als Don Quichot.”

    • Hester van Santen