Benoemen van Poolse rol bij Jodenvervolging wordt strafbaar

Tweede Wereldoorlog Poolse Senaat stemt in met wet over nazi-misdaden: de ‘Poolse natie’ was niet verantwoordelijk voor de vervolging van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De ingang van concentratiekamp Auschwitz in Polen. Foto Alik Keplicz/AP

De Poolse Senaat keurde donderdag in de vroege ochtend een controversieel wetsvoorstel goed dat het toewijzen van verantwoordelijkheid voor Jodenvervolging aan „de Poolse natie” strafbaar maakt. De wet voorziet in boetes en maximaal drie jaar gevangenisstraf voor wie „publiekelijk en tegen de feiten in, verantwoordelijkheid of medeverantwoordelijkheid voor de nazi-misdaden begaan door het Derde Rijk, toewijst aan de Poolse natie of de Poolse staat”.

Volgens de nationaal-conservatieve regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) moet de wet het internationale blazoen van Polen oppoetsen. De PiS voert al lang campagne tegen de foutieve term ‘Poolse doodskampen’ om concentratiekampen zoals Auschwitz te omschrijven. Die waren wel gevestigd op Poolse bodem, maar werden gebouwd en gerund door de nazi’s die Polen bezetten vanaf 1939.

Zowel Holocaust-deskundigen als de Israëlische regering vrezen dat de nieuwe wetgeving zal leiden tot het toedekken van de waarheid over Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog in Polen. „We zullen geen beperkingen accepteren aan waarachtig historisch onderzoek”, verklaarde de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. De Poolse president Andrzej Duda moet de wet nog tekenen. Hij verklaarde „verbluft” te zijn door de „heftige en ongunstige reactie” uit Israël.

Lees ook een interview met de Poolse hoogleraar geschiedenis Jan Grabowski: ‘Polen ontkent zijn verleden’

Alleen feitelijke onjuistheden

De regering benadrukt dat de wettekst een uitzondering maakt voor academisch onderzoek of artistiek werk en alleen betrekking heeft op feitelijke onjuistheden. Critici vrezen dat de dreiging van gevangenisstraffen en onzekerheid over hoe de feiten beoordeeld worden, een verkillend effect zal hebben op het maatschappelijke debat.

Generaties Polen groeiden op met een narratief dat de nadruk legde op Poolse heroïek en slachtofferschap tijdens de Tweede Wereldoorlog. Volgens opinie-onderzoek uit 2015 ziet 45 procent van de ondervraagde Polen Auschwitz vooral als „plaats van martelaarschap van de Poolse natie”. Slechts 33 procent associeert het in de eerste plaats met de Holocaust. Praten over pogroms begaan door Polen, zoals het vermoorden van 340 Joden in Jedwabne in 1941 of 42 Joodse vluchtelingen in Kielce na het einde van de oorlog in 1946, roept prikkelbare reacties op. Net als recent onderzoek dat concludeert dat Poolse burgers en politieagenten meewerkten aan de jacht op tienduizenden Joden.

Echte Jodenhaat was volgens peilingen op zijn retour in Polen. Maar in een rondvraag uit 2017 door de universiteit van Warschau stemde nog steeds ruim 35 procent van de ondervraagden in met de stelling dat Joden uit zijn op wereldheerschappij.

Bij een uitzending van het debatprogramma Studio Polska kwamen vorige week oude stereotypen bovendrijven. Lezerstweets over „de Joodse lobby” en de „Holocaust-industrie” rolden voorbij in een balk onderaan het scherm, terwijl een man uit het publiek te keer ging tegen een ontstelde Joodse studiogast en zei: „Wij waren zowat het enige volk om de Joden te helpen en nu eisen de Joden de hele tijd dingen van ons.”