opinie

    • Arjen Fortuin

Hommages aan Beatrix blijven braaf binnen het protocol

Zap Prinses Beatrix vierde haar tachtigste verjaardag en werd in allerlei programma’s overgoten met lof. Het resultaat was monotoon: kritische of relativerende noten waren zeldzaam.

De prinsessen Amalia en Beatrix in 2013 (NOS Beatrix 80 jaar)

Mijn republikeinse vrienden begonnen al te klagen over de heiligverklaring van Beatrix toen we nog niet eens halverwege het défile aan verjaardagsuitzendingen waren. De deskundigenstroom kwam dinsdag vroeg op gang in RTL Boulevard, werd vervolgd in Jinek en door een thema-uitzending van RTL Late Night. En toen moest de eigenlijke verjaardag nog beginnen.

Beatrix, the hardest working woman in royalty business, werd overgoten met lof die binnen het protocol bleef. Ze werd geprezen om haar medeleven bij rampen, om haar professionalisme. De zucht die zij slaakte aan het begin van haar toespraak na de aanslag in Apeldoorn werd herhaald alsof het een passeerbeweging van Sjaak Swart (ook 80) was.

Nu is een tachtigste verjaardag niet de gelegenheid om te vitten op een vrouw die 33 jaar heeft besteed aan een zware publieke functie. Maar het resultaat was monotoon: kritische of relativerende noten waren zeldzaam. Wel was er een medewerker van Boulevard die meende dat de echtgenoot van de koningin ‘Bernhard’ heette.

Royaltykenner Marc van der Linden zei dat Beatrix in haar beginjaren tijdens staatsbezoeken altijd wel één journalist ‘een trap terug’ gaf en Frits Wester vertelde hoe de vorstin met Ruud Lubbers had zitten smoezen over diens beoogde opvolger Elco Brinkman. „Dit land heeft al een kroonprins” zou Beatrix hebben uitgeroepen. Van dat soort anekdotes had ik er nog wel twintig willen horen.

Lees ook: Prinses Beatrix, geliefd door wat haar overkwam

De ernst regeerde, speelsheid ontbrak – de hondsmoeilijke en niet erg geslaagde ‘Flinke Beatrix Quiz’ van DWDD daargelaten. Overal verscheen het beeld van een gepensioneerde vrouw die zich in het openbare leven voornamelijk nog aan cultuur wijdt. Daar is ook ruimte in de taakverdeling met haar zoon die, om het zo te zeggen, niet echt een balletman is.

Een verjaardagsinterview zat er niet in, vandaar dat de NOS besloot op woensdagavond de jarige te belichten in een portret van een klein half uur. Daarin koos historicus Geert Mak voor de radicale overdrijving door, onder verwijzing naar een oud citaat over koningin Wilhelmina, te stellen dat Beatrix een ‘grootse’ vrouw was.

Juist niet, lijkt mij – en met opzet. Beatrix erfde een monarchie die op een haar na aan gebedsgenezing en steekpenningen ten onder was gegaan. Ze maakte voorspelbaarheid en onberispelijkheid tot de norm. En de vorm: stevige jurken, grote hoeden en een kapsel dat zo geharnast was, dat een vikinghelm erbij verbleekte tot een feestmutsje. Het niet van ijdelheid gespeende verlangen naar gewoonheid van haar moeder Juliana was uit den boze. „Populariteit is gevaarlijk, oppervlakkig en tijdelijk”, zei ze zelf.

De historische beelden in de uitzendingen deden verlangen naar meer. Zo was er een piepjonge Beatrix in Amerika, maar ook een interview met prins Claus waarin deze omstandig en ironisch uitlegde dat je mensen die een koningschap ambiëren eigenlijk een halfjaar proef zou moeten laten draaien om te zien of ze daarna nog wel willen. Zijn onuitgesproken conclusie: dit vak beoefen je alleen als je geen keus hebt.

Alleen het NOS-portret stond stil bij de depressies van Claus, die jarenlang een zwarte schaduw over het leven in de ‘gouden kooi’ (zijn woorden) geworpen moeten hebben. Dat bracht Geert Mak tot een interessante en wat ongemakkelijke hypothese, namelijk dat de dood van haar man Beatrix ook losser had gemaakt. „Daarna veerde ze op.” Dat soort onvoorzichtige observaties was te schaars in een Beatrix-tweedaagse die heel veel en tegelijk heel weinig was.

    • Arjen Fortuin