Recensie

Altijd en overal de baas

Adèle Bloemendaal

Deze vorig jaar overleden comédienne was in alle opzichten een fenomeen. Ze deed vooral zoals het haar uitkwam en liet zich aan niemand iets gelegen liggen.

Adèle Bloemendaal in 1963 Foto ANP

Er zullen maar weinig boeken zijn waarvan de ondertitel beter gekozen is dan bij Adèle van Henk van Gelder: ‘Uit het rijke leven van Adèle Bloemendaal.’ Als je de ruim 300 pagina’s van deze biografie hebt gelezen, word je plaatsvervangend moe van wat deze vorig jaar overleden comédienne en zangeres allemaal in haar leven heeft aangepakt. Een bijna niet te tellen aantal toneelstukken, theatershows, fotoshoots voor De Telegraaf en roddelblad Privé (voor haar hondstrouwe fan Henk van der Meijden), reclameklussen, rollen in tv-series, schnabbeltournees met haar carnavalhits, ruzies (meestal om geld), wereldreizen en niet te vergeten de mannen in haar bed. Mannen, die soms impulsief van straat werden geplukt. Dan moest de zaal maar even wachten, want Bloemendaal (1933-2017) stelde haar prioriteiten.

Ook de omslagfoto van het boek van Paul Huf is goed gekozen. Huf, die door Van Gelder de ‘peetvader van de Nederlandse glamourfotografie’ wordt genoemd, lijkt de uitbundige blanke-afro pruik in een feestwinkel te hebben gekocht, maar heeft een topcouturier aan het werk gezet voor het galante damespak. Ze speelde net zo makkelijk de Jordanees-volkse Doortje in de café tv-serie ’t Schaep met de 5 Pooten om later als de gedistingeerde chansonnière in haar mooiste solo-shows Adèle’s keus en Adèle in korte broek te imponeren. En in haar hand op de coverfoto natuurlijk een glas wijn, want ze kon hem stevig raken.

Verder is een belangrijk deel van het karakter van Adèle Bloemendaal mooi samen te vatten in een aantal zinnen van Van Gelder: ‘Ze besloot eenvoudig niet meer te komen opdagen.’ (Ze gaat in 1953 liever met haar eerste echtgenoot Ben Bloemendaal mee naar Californië dan de serie met toneelgroep Puck af te maken.)

Of: ‘Maar de pret was uiteindelijk toch van korte duur.’ (Nadat ze eerst plotseling bij cabaretgroep Lurelei was gestopt, houdt ze het ook in het Leidsepleincabaret van Jaap van de Merwe niet lang uit)

En: ‘Op een dag in januari 1963, toen ze op weg waren naar Sneek, werd Adèle door Hoving in de Sarphatistraat uit zijn auto gezet. Waarmee er abrupt een einde kwam aan haar dienstverband met Tingel Tangel.’

‘Tot ze resoluut een eind aan het gesprek maakte door hem (tv-regisseur Bob Rooyens, red.) woedend toe te roepen: Steek die show maar in je reet!’ En dan zijn we pas op bladzijde 83 in 1964 en hebben we al verschillende vergelijkbare zinnetjes overgeslagen. Dit chronisch verbreken van afspraken gaat de rest van haar leven en dus ook het boek door.

Het mooiste excuus bewaarde ze voor Frans Halsema en Gerard Cox. Toen ze geen zin meer had in een tweede seizoen met het succesvolle cabaretprogramma Met blijdschap geven wij kennis vertelde ze dat ze zwanger was. Jarenlang heeft Cox aan haar kop getreiterd dat hij wel eens op kraamvisite wilde komen.

Ze drijft menig producent, regisseur en medespeler tot wanhoop door haar wispelturigheid, die vooral voortkomt uit angst om geen controle meer te hebben over haar eigen leven. Ze heeft vrijwel altijd haar paspoort bij zich, want het kan zijn dat ze opeens rechtsaf wil slaan richting Schiphol. Zij is de baas en als ze daarmee anderen in de problemen brengt, dan hebben ze pech gehad, maar dat is niet haar probleem.

Het makkergevoel

Toch zijn er maar weinigen bij wie Adèle de rest van haar leven geen goed meer kon doen. Eigenlijk kwam ze overal mee weg, en dat had niet alleen te maken met de bewondering voor haar enorme talent, maar het is natuurlijk stiekem ook een benijdenswaardige eigenschap om je onafhankelijkheid en vrijheid onder alle omstandigheden voorop te stellen. Wel vertelt Jenny Arean dat de vriendschap, het makkergevoel met haar voorbij was nadat een geplande duo-show door Adèle om dubieuze redenen was afgeblazen.

De enige voor wie Adèle bereid was een deel van haar vrijheid in te leveren was haar zoon John, het resultaat van haar explosieve relatie met de donkere Amerikaanse zanger/danser Donald Jones. Het hoofdstuk over dat bijzondere duo is getiteld ‘We lachten en zwierden door de stad’.

Door dat enorme aantal (kortetermijn)klussen van Bloemendaal krijgt het gedetailleerde levensverhaal vooral in het eerste deel iets hijgerigs en opsommerigs. In het tweede deel met de grote personality- shows en succesvolle tv-series krijgt Van Gelder wat meer rust in de pen. En het dramatische einde met hersenbloeding en herseninfarct, de laatste bulderlach tijdens de Adèle show met Paul Groot en Sanne Wallis de Vries, en tot slot de totale stilte in het Amsterdamse verzorgingshuis Flesseman, wordt door Van Gelder warm beschreven. Het Adèle-beeld is daarmee compleet.