‘Wie kenden we uit de club van Trump?’

Simon Smits en Henne Schuwer

Wat te doen als ambassadeur wanneer de politiek in je gastland radicaal verandert? „In overleg met Den Haag besloten we terug te twitteren.”

Twee Nederlandse ambassadeurs: Simon Smits in het Verenigd Koninkrijk (links) en Henne Schuwer in de VS. Foto David van Dam

De één legt tegenwoordig zeer bewust zes gerichte bezoeken per jaar buiten Washington af om elders in het land ‘het andere geluid’ op te snuiven. De ander reist vanuit Londen met ondernemers de grens over om te onderzoeken wat de gevolgen kunnen zijn van de Brexit.

Twee Nederlandse ambassadeurs in twee landen die van de ene op de andere dag van kleur verschoten: de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Ze zijn deze week beiden in Den Haag in verband met de jaarlijkse ambassadeursconferentie.

De Britten stemden in juni 2016 tegen ieders verwachting in voor het verlaten van de Europese Unie. De Amerikanen kozen een klein half jaar later de outsider Donald Trump tot hun nieuwe president.

Simon Smits, in 2015 in Londen begonnen als Nederlandse ambassadeur, ging in de nacht van 23 op 24 juni om twee uur naar bed. De voorlopige uitslagen van het referendum volgden de voorspellingen. Een bescheiden meerderheid van de kiezers sprak zich uit voor blijven in de Europese Unie. „Dat loopt wel los dacht ik”, zegt Smits. „De Brexit zou niet met een grote meerderheid worden afgestemd, maar wel met een meerderheid om veilig te gaan slapen. Maar toen ik wakker werd was er een andere werkelijkheid.”

En wat dan?

Smits: „De verrassing was ook bij de Britten zo groot dat ze eigenlijk geen plan B hadden. Het duurde nog een half jaar totdat premier May in een speech in Lancaster House zei hoe zij die Brexit wilden vormgeven. Tot die tijd was het voor ons gissen.”

Het klinkt Henne Schuwer, de man die in 2015 Nederlands ‘Chef de Poste’ in Washington werd, allemaal zeer bekend in de oren. Hij was op 8 november 2016 gastheer tijdens de door de Nederlandse ambassade georganiseerde traditionele verkiezingsavond. „Tot een uur of acht zeiden alle grote peilingbureaus dat met 85 tot 90 procent zekerheid Hillary Clinton president zou gaan worden. Pas in de loop van de avond begon het om te slaan. Niemand had dit verwacht. Ook de campagne van Donald Trump zelf niet.”

Wat was de eerste reactie?

Schuwer: „Je merkte het onder de aanwezigen. Men was meer dan verbaasd, men was geschokt. Allereerst was het de vraag hoe we er met onze verwachtingen zo naast hadden kunnen zitten. Maar verder was er ook het gevoel van de Umwertung aller Werte. Als je de verkiezingsretoriek moest geloven, zou het met Trump een heel andere wereld worden.”

Neemt u het zichzelf kwalijk dat u Trumps aanhang zo onderschatte?

„We kunnen onszelf vreselijk kastijden, maar we zijn met z’n allen meegegaan in de peilingen. Het was zeker dat Clinton zou winnen, zeker na de befaamde Grab ’m by the pussy-affaire. Het was gebeurd met hem. Het was klaar, volgens de peilingen. Wie ben ik dan om te zeggen: ik ben naar Pennsylvania gegaan en daar zag het er allemaal anders uit.”

Hoe was dat in Londen?

Smits: „In Engeland gingen we af op de peilingen en de wedkantoren. Vergeet niet: de Brexit was ook een verrassing voor mensen als Nigel Farage die hier ontzettend voor hadden gepleit. Overigens heb ik mij nooit aan een echte voorspelling gewaagd. Dat kwam ook doordat de campagne van een bijna on-Britse emotionaliteit was. En eigenlijk zie je dat nu nog steeds in de discussie over de Brexit.”

Er is een compleet nieuwe werkelijkheid. Hoe ga je daarmee om als ambassadeur?

Schuwer: „De eerste gedachte was: wie kennen we uit de club van Trump, wíé gaan wát worden? Als Clinton had gewonnen, zouden we dat vrij precies hebben geweten. De namen circuleerden informeel al in Washington. Maar van Trump circuleerde er niets. Zijn hoofdkwartier was heel duidelijk niet in Washington. Dat was de Trump Tower in New York. Het probleem met deze president is dat hij een heel kleine inner circle heeft die wordt gekenmerkt door de namen Trump en Kushner. Hij verlaat zich zeer op mensen die hij kent en vertrouwt. Die komen zo duidelijk niet uit de politieke context maar uit de New Yorkse familiebedrijfscontext. En ja, wij hadden geen contact met Trump Inc.’’

Wat moet je dan doen?

Schuwer: „We hebben ons zeer verlaten op contacten die we hadden in het Congres. Een aantal van die mensen was betrokken bij Trumps campagne. Met hen zijn we gaan praten. En dan vraag je of zo iemand een introductie kan verzorgen.”

Smits: „We hebben eigenlijk direct een Brexit-taskforce opgesteld. Die moest onderzoeken wat de gevolgen voor ons zouden kunnen zijn. Maar we zijn ook direct de boer opgegaan om te onderzoeken wat de Britten nu precies wilden, want dat wisten we natuurlijk niet. Ik ben ook heel praktische dingen gaan doen. Ik kende transportondernemer Jan de Rijk nog van een vorige functie. Als bijrijder ben ik met hem in een vrachtwagen van Schiphol naar Heathrow gereden – tussendoor op de boot. Dan merk je hoe het nu gaat en hoe het straks kan gaan met allerlei formulieren die moeten worden ingevuld. Het waren acht zeer leerzame uren.”

Het was opvallend dat de Nederlandse ambassade via Twitter een tweet van Trump weersprak: de tweet over de mishandeling van een Nederlandse jongen op krukken door een ‘moslimmigrant’. Facts do matter, twitterde de ambassade.

Schuwer: „We hebben dit in overleg met de communicatieafdeling in Den Haag besloten. Als we deze notie onweersproken zouden laten, werd het waarheid. We moesten er iets tegen doen, vonden we. We hebben toen heel feitelijk gereageerd met de mededeling dat het niet klopte. Dat is wel nieuw, een andere vorm van diplomatiek verkeer. Maar ja, als de president twittert, kan er wel eens een tweet terugkomen.”