Oostenrijkse FPÖ heeft nazitijd nooit echt begraven

Extreem-rechts De FPÖ, coalitiegenoot van de conservatieve ÖVP in Oostenrijk, zorgt voortdurend voor controverses. Het brengt de regering in een moeilijk parket.

Protest tegen de FPÖ in Wenen. Foto Florian Wieser/EPA

Toen een jonge politicus van de extreem-rechtse FPÖ laatst in opspraak kwam wegens een lied dat de Holocaust verheerlijkt, waren weinig Oostenrijkers verbaasd. Om drie redenen. Een: het oorlogsverleden is hier, anders dan in Duitsland, beter toegedekt dan verwerkt – op allerlei plekken vind je nog (resten van) antisemitisme en naziverheerlijking. Twee: sinds de FPÖ in december een regering vormde met de conservatieven (ÖVP), zijn hun opponenten actief op zoek naar die resten, en naar links met de FPÖ. En drie: dat kost hen weinig moeite, want diverse prominente FPÖ-leden zijn ook lid van mannendisputen die de symboliek en parafernalia uit de nazitijd nooit echt hebben begraven.

De combinatie van die drie factoren zorgt nu voor continue ophef, met de FPÖ als middelpunt. Het brengt de regering in een moeilijk parket en voedt de politieke polarisatie van het land.

Eerst de feiten. Het weekblad Falter, bekend om zijn vlijmscherpe onderzoeksjournalistiek en commentaren, publiceerde op 23 januari een artikel over het liedboek van het dispuut ‘Germania zu Wiener Neustadt’. Dit rood leren liedboek van 300 bladzijden, dat alle leden in bezit hebben, bevat abjecte teksten. Neem deze: ‘Daar trad in hun midden de Jood Ben Gurion: ‘Geef gas, jullie oude Germanen, wij halen het zevende miljoen’.’ Of de ‘spleetogige Chinees’ die zegt: ‘Ook wij zijn Indogermanen en willen bij de Waffen-SS.’

Diverse liederen bejubelen een fusie tussen Oostenrijk en Duitsland. Pangermanisme is populair bij meerdere disputen waar FPÖ-politici lid van zijn. Vicevoorzitter van Germania zu Wiener Neustadt was Udo Landbauer, FPÖ-lijsttrekker in de deelstaat Neder-Oostenrijk. Daar waren vlak na de publicatie in Falter, op 28 januari, verkiezingen. Landbauer, 31, voerde keihard campagne tegen de conservatieve deelstaatpresident Johanna Mikl-Leitner.

Hoewel zij eerder als minister van Binnenlandse Zaken forse immigratiebeperking bepleitte, noemde Landbauer haar ‘Moslim-mama’. Op zijn campagnebus plakte hij een foto van haar met vluchtelingen, en de tekst: ‘Groot hart voor migranten’.

Met beledigingen tegen moslims kwam Landbauer weg, maar het liedboek bracht hem in verlegenheid. Hij ontkende elke betrokkenheid: in zijn boek zouden bladzijden „ontbreken”. Hij brak met het dispuut maar bleef in Neder-Oostenrijk in de race, ondanks diverse oproepen om zijn vertrek.

Ook president Alexander Van der Bellen vroeg om Landbauers aftreden. Dat voedde meer controverse: sommigen waardeerden zijn inzet voor het behoud van de rechtsstaat, anderen verweten hem partijdigheid. Kanselier Kurz twitterde dat er voor antisemitisme en Holocaust-vergoelijking in Oostenrijk geen plaats is. Maar elke coalitiepartij is hier verantwoordelijk voor zijn eigen leden, zelfs ministers.

Kurz kon Landbauer niet tot de orde roepen. Zondag verdubbelde de FPÖ, die in 1955 werd opgericht voor en door ex-nazi’s, ondanks het schandaal zijn zeteltal in Neder-Oostenrijk.

Dit was de zoveelste domper voor Kurz, die in oktober met glans de parlementsverkiezingen won. Er lekten foto’s uit van FPÖ’ers verkleed als Ku-Klux-Klanners en stereotiepe Joden. De ene FPÖ-minister wilde nazi-uitingen uit het strafboek halen. Een ander wilde asielzoekers „geconcentreerd” in centra buiten de stad herbergen. Velen namen aanstoot aan dat woord, vanwege ’s lands verleden.

Vrijdag werd het jaarlijkse Akademiker-bal gehouden, georganiseerd door FPÖ’ers – Marine Le Pen als een van de eregasten. Buiten probeerden 3.000 agenten demonstranten in toom te houden. Dit beeld van het ‘nieuwe Oostenrijk’ ging de hele wereld over.

Foto Hans Punz/AFP

Dan was er de suggestie, van de FPÖ, voor aansluiting van Zuid-Tirol (in Italië) bij Oostenrijk. Dit komt niet voort uit het naziverleden, maar wel uit een dominante manier van denken in FPÖ-kringen. Hetzelfde geldt voor een recent voorstel om kinderbijslag te verlagen voor werknemers wier kinderen in lagere-lonenlanden wonen, en een zeer vriendschappelijk bezoek van een FPÖ-prominent aan de Servische Republiek in Bosnië.

Ten slotte deelde de Duitse bondskanselier Kurz mee dat Duitse inlichtingendiensten minder informatie gaan delen met Oostenrijkse collega’s. Reden: alle ministers met toegang tot die informatie zijn FPÖ’ers. Het vriendschapsverdrag uit 2016 tussen de FPÖ en Vladimir Poetin’s Verenigd Ruslandpartij zit veel Europeanen niet lekker.

Dat de FPÖ zo’n ideologische stempel zet op de regering, komt doordat de partij veranderd is sinds de vorige keer dat ze in de regering zat. Destijds, van 2000-2005, werd de partij geleid door Jörg Haider. Haider was iemand van brood en spelen. Een opportunist, die aan ideologie een broertje dood had. Hij marginaliseerde de disputen. In 2004 splitste de FPÖ. Haider vormde met de ‘gematigden’ een nieuwe partij. De hardliners, onder wie veel leden van mannedisputen zoals Germania bleven bij de FPÖ.

Woensdag kondigde de regering aan actie te ondernemen tegen Germania, mogelijk met sluiting tot gevolg. Tijdens het Akademiker-bal veroordeelde vicepresident en partijvoorzitter Heinz-Christian Strache antisemitisme en Holocaustontkenning. Tegelijkertijd noemde hij de liedboek-affaire „fakenews”. FPÖ-aanhangers zijn op Facebook een shitstorm begonnen tegen een journalist. Weinigen denken dat de ophef rond de Oostenrijkse regering snel zal luwen.